Philips geeft waanidee op dat alles kan

EINDHOVEN, 10 okt. Philips-president J. D. Timmer heeft er geen gras over laten groeien. Op maandag 2 juli kondigde hij aan dat gezondmaking van de onderneming, met name van de verliesgevende divisies Componenten en Informatiesystemen, nog dit jaar 2,7 miljard gulden en 10.000 banen zou kosten. Veertien weken later is de uitwerking van die plannen in grote lijnen bekend.

Philips had begin september al laten weten dat bij de divisie Componenten 4000 banen moeten verdwijnen waarvan 1200 in Nederland. Gisteren maakte het concern bekend dat bij de divisie Informatiesystemen ongeveer 4900 van de 15.000 arbeidsplaatsen zullen worden geschrapt. De hardste klappen vallen in Duitsland. Niet alleen gaat de fabriek voor minicomputers in Eiserfeld stapsgewijs dicht, wat een verlies betekent van 1100 banen. Ook bij de slecht renderende verkooporganisatie in Duitsland moeten 275 van de 400 werknemers weg.

Nederland komt er nog relatief gunstig af. In ons land wordt het personeelsbestand 'maar' met eenvijfde verminderd: 530 van de 2500 banen verdwijnen. In Apeldoorn, het hoofdkantoor van de divisie, vervallen ongeveer 400 arbeidsplaatsen, nadat een reorganisatie eerder dit jaar al 210 banen had gekost. De verkooporganisatie van de divisies Informatiesystemen en Communicatiesystemen raakt 130 van de 1300 mensen kwijt.

Net zoals de reorganisatie bij de divisie Componenten kenmerkt zich de sanering van de divisie Informatiesystemen door wijze zelfbeperking. Of in minder vriendelijke woorden: het tijdperk van de grenzeloze zelfoverschatting bij Philips lijkt voorbij. Het concern laat het waanidee schieten dat het alles kan en dat het alles zelf moet doen. In plaats daarvan concentreert de onderneming zich veel sterker dan in het verleden op die terreinen, waar ze werkelijk wat te bieden heeft. Activiteiten zonder uitzicht op winst worden rigoureus beeindigd.

Voor de divisie Componenten betekent dit: stoppen met de produktie van statische geheugenchips, kappen met de fabricage van vloeibare kristalschermpjes voor schootcomputers, ophouden met de de aanmaak van CCD-beeldsensoren en halfgeleider-lasers. En concentratie op die componenten die het concern voor eigen produkten nodig heeft.

De gevolgen voor de divisie Informatiesystemen zijn nog veel ingrijpender. Philips maakt voortaan alleen nog de personal computers en de daaraan verwante componenten en systemen zelf. Maar de verantwoordelijkheid voor die produktie zal worden verlegd naar de divisie Consumentenelektronica. De minicomputers betrekt het concern in het vervolg steeds meer van de Amerikaanse fabrikanten Motorola en Intel, kant-en-klaar of in bouwpakketten. De eigen minicomputers van Philips sterven geleidelijk een zachte dood.

Tegelijkertijd concentreert de divisie Informatiesystemen zich op de grotere marktsegmenten in de dienstverlenende sector: de banken, overheidsinstellingen, verzekeringsbranche en de reiswereld. Daarvoor zullen op basis van standaard hardware en software speciale toepassingen worden ontwikkeld. Ook richt Philips zich op de optische opslagsystemen voor kantoorautomatisering, waarmee het concern in Europa al marktleider is. De groep die service en onderhoud verzorgt breidt haar werkterrein uit tot hardware en software van andere leveranciers.

Al die maatregelen moeten de divisie Informatiesystemen weer winstgevend maken. De maatregelen weerspiegelen ook de stormachtige veranderingen in de bedrijfstak, waarmee alle fabrikanten worstelen. Niet alleen Philips, ook bedrijven als Bull, Nixdorf, Wang en Norsk Data hebben die ontwikkelen moeten bekopen met forse verliezen.

Computers worden in toenemende mate bulkgoederen, waarmee alleen de goedkoopste producenten nog geld kunnen verdienen. Anderen in de branche zijn slechts in staat te overleven als ze zich op speciale toepassingen richten, opgebouwd uit standaard apparatuur en software, waaraan ze hun eigen specifieke kennis hebben toegevoegd. Dat is precies wat Philips nu doet.

Verder trekt het concern zijn consequenties uit de forse vermindering van de verkoopmarges, een gevolg van de opmars van de personal computer ten koste van de mini-computer. Een verlaging die ook is veroorzaakt door de overgang van de bedrijfseigen computer naar de standaard-computer, die eenvoudig met apparatuur van andere fabrikanten kan worden verbonden.

Die druk op de marges staat niet langer toe dat alle apparatuur door eigen verkopers aan de man wordt gebracht. Daarom gaat Philips voor een deel van de produkten over op indirecte distributie. Dat is de reden dat ongeveer de helft van de 4900 banen die moeten verdwijnen, wordt geschrapt in het verkoopapparaat.

De saneringen in de divisies Informatiesystemen en Componenten zullen zeker leiden tot ingrijpende kostenbesparingen, tot een snelle verbetering van de resultaten. Maar leveren ze uiteindelijk ook levensvatbare bedrijfsonderdelen op? Kan de Componenten-divisie straffeloos stoppen met de produktie van geheugenchips, terwijl juist die chips gelden als ijsbrekers voor de procestechnologie, die ook nodig is voor de fabricage van andere soorten chips? En kan de divisie Informatiesystemen zich zonder risico beperken tot systeemintegratie, terwijl ze daardoor volledig afhankelijk wordt van andermans basistechnologie?

Voor zowel de chipindustrie als de computerbranche geldt dat geen enkel bedrijf meer alles zelf kan doen. Tegelijkertijd eisen de klanten dat ze door hun leveranciers op een heel breed terrein worden bediend. Dit dilemma is voor de kleinere en middelgrote bedrijven alleen maar op te lossen door vergaande krachtenbundeling. Dat kan door fusies, maar effectiever is waarschijnlijk om te komen tot een heel netwerk van samenwerkingsverbanden, varierend van joint ventures op deelterreinen tot uitwisseling van technologie.

Philips meldt in een toelichting op de sanering in de computersector dat 'samenwerking met derden' pas aan de orde is als 'in eigen huis orde op zaken is gesteld'. Zo beschouwd is de gezondmaking van de divisies Componenten en Informatiesystemen pas in haar eerste fase.

Pag.12: Eerste winst op video