Het krediet van Moskou

De razendsnelle onttakeling van de Sovjet-economie in een anarchistische chaos, waar alleen nog de zwarthandel en mafia over regelende functies beschikken, doet de kredietwaardigheid van het land snel slinken. Tussen maart en september tuimelde de Sovjet-Unie negen plaatsen op de wereldranglijst: van de 112 landen die ieder half jaar door een kleine honderd banken in de wereld wordt beoordeeld op hun financiele soliditeit, heeft de Sovjet-Unie het grootste verlies moeten incasseren.

De internationale banken, die een cijfer mogen geven van nul tot honderd, zetten Japan opnieuw bovenaan (met 95,5 punten), gevolgd door Zwitserland, West-Duitsland, de Verenigde Staten en Nederland (met 87,6 punten). Onderaan staan landen als Haiti, Nicaragua, Soedan en, ten slotte op de 122ste plaats, Noord Korea (met 4,3 punten). De Sovjet-Unie zakte van de 25ste naar de 34ste plaats. Even hard zakte maar een ander land, Bulgarije, van de 43ste naar de 52ste plaats, maar verloor in absolute zin iets minder punten.

Geen ander land heeft in het afgelopen halfjaar zo veel krediet verspeeld als het imperium van Michail Gorbatsjov. China zakte maar twee plaatsen (naar de 37ste), Tsjechoslowakije klom zelfs een plaats omhoog (naar de 35ste), net als de DDR, maar dat kwam door de invoering van de D-mark op 1 juli jongstleden.

Het verlies aan kredietwaardigheid weerspiegelt zich in een verschijnsel dat nooit bestond in de Sovjet-Unie: kapitaalvlucht, een kwaal die tot voor kort alleen de Derde Wereldlanden plaagde, maar waaraan nu ook de Sovjet-Unie lijdt. Ze is zeker nu de aloude ruilhandel onder bureaucraten die nooit het daglicht verdroeg er openlijk en massaal gedreven wordt een rasecht Derde Wereldland geworden.

In Baltische landen als Estland en Letland, die betrekkelijk welvarend zijn, gebeurt de kapitaalvlucht op nog bescheiden schaal: rekeningen worden geopend bij Finse of Zweedse banken om harde valuta tijdelijk te parkeren, in afwachting van de strijd om de onafhankelijkheid.

Niet onaannemelijk is dat ook de georganiseerde misdaad in de Sovjet-Unie, die volgens sommige schattingen (van mensen in de Sovjet-Unie die er belang bij hebben?) 40 procent van de Sovjet-economie onder controle heeft, van zulke vluchtwegen royaal gebruik weet te maken. Weer anderen benutten officieel geregistreerde joint ventures, met vaak niet meer dan een man en een telefoon, om harde valuta uit handen te houden van gewiekste bureaucraten.

Het weglekken van de dollars, D-marken etc. uit de officiele economie, heeft de deviezenschaarste acuut gemaakt die het land heeft opgezadeld met stapels onbetaalde rekeningen aan het buitenland. Met nieuwe buitenlandse kredieten worden bressen gedicht die prompt weer elders worden geslagen. Het in juni door Westduitse banken verstrekte krediet van 5 miljard D-mark (met overheidsgarantie) is al lang opgesoupeerd en nog staan buitenlandse rekeningen open voor vele miljarden, alle goudverkopen ten spijt.

Het tempo waarin Moskou zijn krediet verspeelt, is een eenparig versnelde beweging, het ontneemt bankiers de lust opnieuw kredieten te verstrekken, waardoor de kredietwaardigheid nog verder tuimelt. Op bankleningen zonder garanties van overheden maakt de Sovjet-Unie al geen schijn van kans meer.

Intussen strijden Westerse graanhandelaren om het hardst om de Sovjet-Unie graan op krediet te leveren krediet met overheidsgarantie natuurlijk. De Fransen deden nog afgelopen weekeinde een genereuze aanbieding, nadat de Amerikanen, Australiers en Canadezen hen in offertes waren voorgegaan. Maar in een land waar overvloed (record graanoogst), verspilling (een derde gaat verloren bij de distributie) en schaarste (er is voor de komende winter al hongersnood voorspeld) hardnekkig hand in hand gaan, zal ingevoerd graan aan dezelfde Sovjet-euvels lijden, ook daarvan gaat een deel verloren en bereikt de consumenten niet.

Als Westerse overheden nog bereid zijn garanties te geven op kredieten voor de Sovjets, dan mogen ze ervan verzekerd zijn dat de chaos in de Sovjet-Unie borg staat voor het hoger worden van de rekening en de kredieten nooit zullen worden afbetaald. De paradox van nieuwe, door overheden gegarandeerde kredieten zal zijn dat de kredietwaardigheid nog verder tuimelt.