China weet internationaal isolement te doorbreken

PEKING, 10 okt. De 'sportdiplomatie' rondom de net afgesloten Aziatische Spelen in Peking is evenals de 'ping-pong' diplomatie in het begin van de jaren zeventig een rijk oogstseizoen voor China's buitenlandse politiek geworden. Erepodia in sportstadions zijn het decor waartegen een aantal van China's hardnekkige diplomatieke knopen zijn doorgehakt.

De belangrijkste doorbraak kwam in China's beleid ten aanzien van de twee Korea's. Terwijl drie Zuidkoreaanse ministers (voor algemene zaken, communicatie en sport) in Peking waren, honderden geschonken Zuidkoreaanse auto's sportdelegaties vervoerden, reclameborden van Zuid-Korea's grote industrieconglomeraten voor miljoenen dollars prominente plaatsen in Peking opsierden en Zuid-Korea het grootste aantal gouden medailles na China binnenhaalde zei de Chinese minister van buitenlandse zaken Qian Qichen in een toespraak tot de Verenigde Naties dat China de relaties met verscheidene landen in de regio heeft verbeterd, inclusief Zuid-Korea.

Tot voor kort was het Chinese cliche-antwoord op alle vragen inzake de Korea's dat China alleen onofficiele betrekkingen met Zuid-Korea onderhoudt en daarin geen verandering is. De twee landen zullen volgende week officiele handelskantoren met consulaire functies in elkaars hoofdsteden openen, ondanks de recente geheime pogingen van de 'grote leider' van Noord-Korea, Kim Il Sung, om dat tegen te houden. De Zuidkoreanen hopen dat er binnen een jaar volledige diplomatieke betrekkingen zijn en de Chinezen zijn daar steeds meer toe genegen, omdat zij niet achter willen blijven bij de Sovjet-Unie, die begin volgend jaar een ambassade opent in Seoul.

Een belangrijke doorbraak, hoewel niet geheel nieuw was ook de komst van de Japanse minister van Onderwijs en Sport, Kosuke Hori aan de Spelen. Zijn bezoek eindigde het embargo van Japan en de ander zes industrielanden (de G-7) dat 16 maanden op hoge bezoeken aan China bestond als straf voor het bloedbad van 4 juni 1989. De Japanners hebben tot het laatste moment geaarzeld maar China oefende immense druk uit om Japan als eerste 'sanctie-breker' van de G-7 naar Peking te halen. Tijdens het verblijf van Hori in Peking gaven Europese ministers, onder wie de Nederlandse minister van den Broek (buitenlandse zaken) te kennen dat normale contacten met China konden worden hervat.

Tot de gasten van het organiserend comite van de Aziatische Spelen behoorde ook een zeer oude vriend en wapenbroeder van China, de Vietnamese vice-premier generaal Vo Nguyen Giap, die na 1975 bovenaan China's vijandenlijst terecht kwam. De succesvolle strateeg van Vietnams revolutionaire oorlogen tegen de Fransen en Amerikanen bedankte zijn oude vrienden alsnog voor hun vroegere militaire steun en meende dat het tijd was om de 'donkere wolken' in de relaties te laten overwaaien.

Een andere gast van de Aziatische Spelen was de koning van Maleisie, Sultan Azlan Shah in zijn hoedanigheid van president van de Aziatische Hockey Federatie. Met Maleisie heeft China weliswaar sinds 1975 diplomatieke betrekkingen, maar daar rustten lange tijd zware beperkingen op, namelijk een verbod voor alle personen onder de 30 jaar om China te bezoeken, dat nu is opgeheven.

Met de stadsstaat Singapore bestond wel een grootschalig personenverkeer maar diplomatieke betrekkingen zijn pas vorige week aangeknoopt. De doorbraak was te danken aan China's flexibiliteit, namelijk instemming met het volledig intact laten van Singapore's culturele, economische en zelfs militaire betrekkingen met Taiwan. China heeft expliciet aanvaard dat de strijdkrachten van Singapore verder in Taiwan kunnen worden opgeleid en daar gezamenlijke manoeuvres kunnen ondernemen.

De sportieve diplomatieke sprongen voorwaarts volgden op China's exemplarische opstelling tijdens de Golf-crisis, die in feite al de voorwaarden schiep voor normalisering van de betrekkingen met het Westen. Maar daaraan was een maandenlange virtuoze diplomatieke campagne in vrijwel de hele Derde wereld voorafgegaan. De eerste fase was het stuiten van Taiwans succesvolle dollar-diplomatie om zo erkenning van verpauperde Caraibische en Afrikaanse staten te kopen.

De Chinese president, de minister van buitenlandse zaken, vice-ministers en de voorzitter en vice-voorzitters van het Nationale Volkscongres hebben tientallen Derde wereld-landen bezocht en voor dozijnen Afro-Aziatische en Latijns-Amerikaanse leiders werd de rode loper in Peking uitgerold. Daarmee werd het doel, hervestiging van China's positie als leider van de Derde wereld, een oud thema uit het Mao-tijdperk, goeddeels bereikt. China heeft daarvoor zijn eigen versie van 'dollar-diplomatie' moeten (her-)introduceren in de vorm van donaties of rente-vrije leningen.

Een volgend doel was de Westerse landen te tonen dat de wereld zo pluralistisch en multipolair is en China zo groot, veerkrachtig en vindingrijk dat het onhoudbaar is het blijvend te isoleren.

De oogst van China's 'blitz' in de Derde Wereld moet nog komen. Deze en volgende maand zullen de staatshoofden van drie niet-onbeduidende landen de gast zijn in de Chinese hoofdstad: president Carlos Menem van Argentinie, president Soeharto van Indonesie en het eerste staatshoofd van post-stalinistisch Oost-Europa, president Ion Iliescu van Roemenie. De laatste zal Chinese hulp voor de wederopbouw van zijn land komen vragen. Volgens Oosteuropese diplomaten ziet China het nieuwe Roemenie nog als een half communistisch land waaraan het graag hulp geeft die in het Westen slechts voorwaardelijk verkrijgbaar is.

    • Willem van Kemenade