Brundibar: tijdloze Tjechische kinderopera uit '43

In 1939 maakten componist Hans Krasa en schrijver Adolf Hoffmeister de kinderopera Brundibar voor de kinderen van het Joodse weeshuis in Praag. Zij wilden hen wat afleiding bieden in hun weinig rooskleurige bestaan, met behulp van het middel van de ridiculisering. Brundibar (spreek uit: Broendibar) beleefde zijn semi-premiere in het weeshuis. Het werd opgevoerd door kinderen die daar woonden, de jongste acteur/zanger was vier jaar. Op 23 september 1943 beleefde Brundibar zijn 'echte' premiere, ditmaal in een geimproviseerd zoldertheater in het ghetto Theresienstadt (nu Terezin), waar gevangenen, kampleiding en controleurs van het Zweedse Rode Kruis de toeschouwers waren. Het orkest bestond uit de in Theresienstadt aanwezige leden van de Tsjechische Philharmonie.

Programmamaker/regisseur Klaas Rusticus (NOS) heeft Brundibar verfilmd met een Tsjechische filmploeg en Tsjechische kinderen van acht tot veertien jaar als spelers. De muziek wordt uitgevoerd door het kinderkoor Bambini di Praga en het filmorkest Barrandov Praha. Als decor kozen de makers een anoniem stadje aan de Boheems/ Oostenrijkse grens. Een grensplaats tussen Oost en West: in de tijd dat er gefilmd werd betekende dat nog een vergeten plaats aan een doodlopende weg. Zo verkeerde het decor van aardkleurige huizen in een staat van schilderachtig verval.

Brundibar vertelt een eenvoudig verhaaltje over een broertje en een zusje die geen geld hebben voor brood en melk voor hun zieke moeder. Zij willen dat met straat-acts verdienen. Hun initiatief wordt bedreigd door Brundibar, de orgelman. Hij is een echte 'brundibar', een brombeer namelijk, die alle ruimte voor zichzelf opeist. Brundibar wordt gepeeld door een stoere jongen met een skateboard. De broer en zus krijgen onverwachte hulp van dieren. Hun strijdbaarheid wordt beloond, maar waar is de moeder?

Klaas Rusticus is vooral gefascineerd door het feit dat er sinds 'die tijd' in principe niets veranderd is. Nog steeds spelen kinderen op de puinhopen, waar hun spel langzaam overgaat in het spel van volwassenen dat oorlog heet. Deze tijdloosheid heeft Rusticus vorm gegeven door de opera te laten beginnen met beelden van de zee, aangevuld met een voordracht van het gedicht 'De Wassende Maan' van Tagore. Echt nodig was dit voorspel niet eens geweest. De eigentijdse kleding van de kinderen en hun vitaliteit tegen een vervallen achtergrond, de heldere gestileerde eenvoud van de escenering; zij dragen er voldoende zorg voor dat het thema boven zijn historische begrenzingen wordt uitgetild. Brundibar is een korte vrolijke opera met, voor wie het hoort, een verre ondertoon van verdriet.

Brundibar, Ned.3, 20.25-21.02u.