Gorbatsjov: Sovjet-Unie dreigt te 'libaniseren'

MOSKOU, 9 okt. De Sovjet-Unie dreigt te 'libaniseren' en de communistische partij zou zich volgens secretaris-generaal Michail Gorbatsjov met dat probleem moeten bezighouden in plaats van met discussies die slechts tot doel hebben om de overgang naar de markteconomie te vertragen. Gorbatsjov zei dat gisteren bij de opening van een tweedaagse zitting van het Centraal Comite van de partij.

Er moet, zo zei Gorbatsjov, een 'coalitie met alle progressieve en patriottische krachten' worden gesmeed tegen 'het separatisme, het extremisme en zijn destructieve en verwoestende acties'. Gebeurt dat niet, dan dreigt het land 'net als Libanon uiteen te vallen', zo zei hij gisteren in zijn openingsrede. 'Daar liggen de wortels van de ondermijning van de wet en de economische crisis die het leven van de mensen serieus beinvloedt'.

'Dat is iedereen bekend', voegde hij er aan toe. En toch zijn er partijgenoten die zich niet bekommeren om dit gevaarlijke 'politieke vacuum' maar 'inert' zijn geworden of debatteren over het anti-socialistische karakter van de markteconomie. Gorbatsjov ontkende wederom categorisch dat de markt de 'antipode' van het socialisme is. Ze staat hooguit op gespannen voet met het 'bureaucratische socialisme', dat niets te maken had met de doelstellingen die de bolsjewistische revolutionairen in 1917 koesterden. Volgens Gorbatsjov zal hij over zes dagen het economische hervormingsprogramma presenteren dat grotendeels gebaseerd is op de vergaande plannen van zijn economische adviseur Stanislav Sjatalin.

De brede coalitie die Gorbatsjov bepleitte, zou de 'separatistische krachten' moeten proberen te weerstaan met een concreet 'anti-crisis programma'. Die laatsten zijn volgens de partijleider nu zo sterk dat ook communisten niet meer openlijk voor hun mening durven uitkomen. 'Het is nodig dat de waarheid frank en vrij wordt uitgedragen en de wet wordt gehandhaafd', aldus Gorbatsjov.

Zijn plaatsvervanger als partijleider, Vladimir Ivasjko uit de Oekraine, schetste gisteren een somber beeld van de organisatorische toestand van de partij en de economische omstandigheden in het land. Dit jaar hebben al 688.000 mensen hun lidmaatschap van de partij opgezegd, een kleine vier procent van het totale ledenbestand. Bijna de helft (311.000) deed die stap in juli en augustus, de eerste twee maanden na het 28ste partijcongres van de CPSU dat eindigde in een overwinning voor de middengroepen en daarom zowel het conservatieve kamp als de hervormingsgezinde vleugel teleurstelde.

Bovendien, zo maakte Ivasjko bekend, stagneert de economische groei over de hele linie. De produktiviteit is dit jaar met 0,9 procent afgenomen, in het door etnisch geweld geteisterde Azerbajdzjan en Armenie zelfs met respectievelijk 9,1 en 7,2 procent en in de Baltische republieken varierend van 4,1 procent in Litouwen tot 1,3 procent in Letland. De financiele sanering van het monetaire stelsel is tevens op een fiasco uitgedraaid. De eerste negen maanden is maar liefst 19,3 miljard roebel op de markt gekomen en daar staat geen enkele reele economische waarde tegenover. Dit is meer dan in de jaren 1981-85 bij elkaar, aldus Ivasjko die gewag maakte van een 'totaal deficit', stijgende prijzen, speculatie en toenemende 'brutaliteit van de criminele wereld'.

Niettemin, zo betoogde hij, mag de partij geen afstand nemen van haar 'socialistische ideaal'. Ook Gorbatsjov liet zich in die zin uit. Hij riep de communisten op zich te keren tegen de beeldenstorm die nu her en der in de Sovjet-Unie gaande is en 'een belediging is van de herinnering aan Lenin'.