Golfcrisis lijkt 'ijzeren dame' van neergang te redden; Thatcher en de vlotte foxtrot

BOURNEMOUTH, 9 okt. De zieligste deelnemer aan het partijcongres van Britse Conservatieven in Bournemouth is niet, pakweg, minister van milieubeheer Chris Patten of de bewindsman van vervoer, Cecil Parkinson, maar ongetwijfeld de tot gisteren vrij onbekende organisator van het jaarlijkse bal van jonge Conservatieven. Deze stakker valt qualitate qua de eer te beurt om woensdag aanstaande onder het oog van televisiecamera's premier Thatcher de dansvloer op te leiden om dit sociaal hoogtepunt van de week formeel te helpen openen. De jongeman vertoont niet alleen een ongelukkige gelijkenis met Labour-leider Neil Kinnock, maar hij kan ook niet dansen. Het regionale televisienieuws voor Zuid-Engeland liet hem gisteren zien, in een dansschool, waar hij wanhopig de simpelste versie van de Engelse wals oefende. De muziek op het bal is een melodie uit 'High Society'. Zijn grootste angst is dat de premier opeens het is eerder voorgekomen zin krijgt in een vlotte foxtrot. 'En ik hoop dat zij mij niet doorboort met die blik van haar wanneer ik per ongeluk op haar tenen ga staan', bekende hij trouwhartig.

De prijs voor de gelukkigste hand van opereren zal zeker gaan naar minister van financien John Major, die net op tijd toetreding van het Britse pond tot het Europees Monetair Stelsel (EMS) wist te bewerkstelligen en die er zo voor zorgde dat de rente met een procent kon worden verlaagd. Hij sloeg drie vliegen in een klap: Aan de zoschadelijke verdeeldheid binnen de partij over betrokkenheid bij Europese eenwording is voorlopig een eind gekomen; De woede bij de partijleden over de slechte staat van de economie loopt deels stuk op euforie over de toetreding tot het EMS en de renteverlaging; De politiek die Labour-woordvoerder John Smithvorige week had voorgesteld om een einde te maken aan de economische malaise (rente verlagen, tot het EMS toetreden en kredietbeperkingen invoeren) is grotendeels gevolgd. De Conservatieve partijvoorzitter kan nu zeggen dat Labour geen economisch beleid meer over heeft.

De fortuinlijkste bewindsman van het jaar zal dit keer wel de minister van onderwijs, John McGregor, worden. In de wandelgangen van het congrescentrum in Bournemouth voeren bewindslieden met Majors staatssecretaris van begrotingszaken de hardste gesprekken sinds jaren over de begroting van het komende jaar. Major heeft zich al laten ontvallen dat hij als gevolg van inflatie volgend jaar niet zal ontkomen aan overschrijding van het geraamde budget. De minister van onderwijs is de bewindsman die uit de zuinig gesloten gehouden buidel het meeste zal weten los te peuteren. Nu de socialisten onderwijs tot centraal thema van hun beleid hebben gemaakt, moeten de Conservatieven met tastbare resultaten op dat gebied komen. Datzelfde geldt in mindere mate voor gezondheidszorg, voor vervoer en voor welzijn.

De onzekerste factor aan de vooravond van het congres is de mate waarin Margaret Thatcher erin zal slagen haar partij voor langere duur achter zich te verenigen. In het tijdsbestek van een jaar is zij van de meest succesvolle Prime Minister van deze eeuw geworden tot bijna een risico voor haar partij bij de volgende verkiezingen als de Golfcrisis de natie niet op andere gedachten had gebracht. Want van de 'ijzeren dame' die alles voor elkaar kreeg waarop zij haar zinnen zette, werd zij degene die de schuld heeft aan de invoering van de poll tax, de omstreden gemeentelijke belasting, aan de terugkeer van inflatiecijfers die hoger zijn dan zij in '79 van Labour had geerfd en aan het opleggen van rentes die de huiseigenaars aan de rand van de financiele afgrond brachten. Voeg daarbij de voortdurende wrijvingen met de Europese partners en de lange-messentaferelen in het eigen kabinet, en het wordt verklaarbaar waarom de waardering voor de leidinggevende capaciteiten van Margaret Thatcher in de laatste opiniepeilingen is gezakt tot onder die voor Neil Kinnock.

De meest optimistische slogan van de week is ongetwijfeld het motto van dit congres, misschien het laatste voor nieuwe verkiezingen: 'De kracht om er een succes van te maken', staat boven het podium. Cabaretiers hebben een gouden tijd. Zelfs de grootste amateur is het opgevallen dat van de politici die vorig jaar om deze tijd zaten te glimmen onder de tekst 'Het juiste team voor de toekomst', een aanzienlijk aantal is afgevoerd: Nigel Lawson (met ruzie vertrokken), Norman Fowler (wilde meer tijd voor zijn gezin), John Major (van Buitenlandse Zaken opgeschoven naar Financien), Douglas Hurd (van Binnenlandse Zaken opgeschoven naar Buitenlandse Zaken), George Younger (vertrokken als minister van defensie), Tom King (van Noord-Ierland opgeschoven naar Defensie), Peter Walker (vertrokken als minister van Wales), Nicholas Ridley (vertrokken wegens anti-Duitse uitlatingen) en dan nog zijn ze niet allemaal genoemd.

Het meest genegeerd moet Michael Heseltine zich voelen. Deze als kandidaat-van-buitenaf gedoodverfde opvolger voor het leiderschap van de Conservatieve Partij wacht zich er wel voor een gooi naar die post te doen, nu de crisis in de Golf de positie van Margaret Thatcher voorlopig onaantastbaar heeft gemaakt. Gebrek aan loyaliteit in tijden van crisis wordt in Conservatieve kring hardhandig afgestraft. De partijleiding heeft Heseltine's benauwenis dit jaar nog eens slim vergroot door de agenda van zogeheten fringe meetings zo te regelen dat diens traditioneel druk bezochte spreekbeurt buiten het congrescentrum tot op de minuut samenvalt met een optreden van Nicholas Ridley. De voormalige minister van handel en industrie, die het veld moest ruimen omdat hij de Duitsers ervan beschuldigde Europa te willen overnemen en het overdragen van soevereiniteit aan de Europese Gemeenschap vergeleek met de overgave aan Adolf Hitler, spreekt over 'Engeland en Europa' en reken maar dat dat publiek zal trekken.

Het hoogtepunt moet, anders dan bij Labour, aan het eind van het congres vallen. Van toespraken over het belang van het gezin (vandaag) tot 'Landbouw en het platteland' (morgen) naar 'De economie' (donderdag) gaat het crescendotot de slottoespraak vrijdagmiddag van de aanvoerster van de partij, de Prime Minister. Het is een kwestie van tactiek: tussen vrijdagmiddag en het verschijnen van de eerste kranten op de vroege zaterdagmorgen, kan weinig nog de koppen over een triomfantelijke apotheose bederven. Dat is het voordeel van de enige regerende partij: de oppositie heeft de kans niet met een primeur te komen zoals minister Major die vorige week opdiste aan het eind van het Labour-congres. Al was de timing van de toetreding tot het EMS natuurlijk ingegeven door 'zuiver economische' bedoelingen.