Elf maanden denken over nieuwe naam

ROME, 9 okt. 'Snelle mensen', zei de Italiaanse communist Giorgio Napolitano vorige week toen hij hoorde dat de socialistische partij van naam ging veranderen. Het was een steek onder water aan de socialistische leider Bettino Craxi, die in zijn eentje dit besluit had genomen. Maar het was ook een stil verwijt aan zijn eigen partijleider Achille Ochetto, die nu al elf maanden aan het nadenken is over een nieuwe naam.

Morgen moet eindelijk duidelijk worden met welke symbolen en welke naam Ochetto zijn zieltogende partij nieuw leven wil inblazen. Imagobouwers en reclamedeskundigen hebben hierover uren vergaderd, Ochetto heeft tientallen vrienden geraadpleegd, partijbestuurders hebben in ellenlange discussies geprobeerd overeenstemming te bereiken.

'Democratisch' en 'links' lijken de twee woorden te zijn die Ochetto het meest bevallen. Waarschijnlijk worden de hamer en sikkel sterk verkleind en aangevuld met een ander symbool, mogelijk een eik, een oud socialistisch symbool in Italie. Net zoals Craxi in de jaren zeventig besloot het socialistische partijsymbool door een anjer te vervangen, zouden de communisten in een latere fase de hamer en de sikkel helemaal kunnen laten verdwijnen.

Maar nog voordat de nieuwe lijn is bekendgemaakt, is al duidelijk dat van een imago-verbetering voorlopig weinig komt. De partij heeft zich de afgelopen maanden uitgeput in een felle interne strijd tussen de voor- en tegenstanders van naamsverandering. Hiermee bood zij zo'n verward en onzeker beeld dat de warmere relatie met de socialisten snel weer is bekoeld.

Het proces van de naamsverandering van de Italiaanse communistische partij PCI begon anderhalf jaar geleden, op het achttiende partijcongres. Ochetto waarschuwde dat het soms nodig is van naam te veranderen als de omstandigheden veranderen. Maar hij kreeg een daverend applaus toen hij zei dat het nu nog niet zover was en dat de PCI zich niet zou laten opjagen door de socialistische leider Bettino Craxi, die steeds om een ingrijpende verjongingskuur van de PCI riep.

Kennelijk was Ochetto dat applaus snel vergeten. Toen hij na de ineenstorting van de Muur van Berlijn zei dat nu de tijd rijp was, werd hij verrast door de felle tegenstand. Het partijbestuur besloot dat het Centraal Comite erover moest beslissen, het Centraal Comite vond dat hiervoor een buitengewoon partijcongres nodig was, en dit congres besloot eigenlijk de hele zaak voor zich uit te schuiven naar een volgend congres.

Hierdoor is de oorspronkelijke doelstelling verwaterd. Het idee van een nieuwe partij waarin ook plaats zou zijn voor Groenen, feministen, progressieve katholieken en socialisten die problemen hebben met Craxi's autocratie, is steeds meer gaan lijken op een wensdroom van een machteloze partij. En Ochetto heeft het imago van een vernieuwend leider moeten inruilen voor dat van een twijfelaar die tot in het absurde blijft streven naar consensus.

Waarom Ochetto geen breuk heeft durven riskeren, zal een kernvraag zijn in de geschiedenis van de PCI. Het verzet van het fronte del no, van de tegenstanders van een naamsverandering, was fel, en zij waren met meer dan Ochetto had gedacht. Op het bijzondere partijcongres begin dit jaar bleek dat bijna een derde van de partij het niet met de nieuwe koers eens was.

Dit zijn meestal zestigers en zeventigers, mensen die in het verzet hebben gevochten en die er daarom trots op zijn zich communist te noemen, ondanks de recente discussie over de moorden door partizanen na 1945. Ochetto heeft hun dreigement met een afscheiding ernstig genomen en heeft zoveel concessies gedaan dat daarmee de vaart uit het vernieuwingsproces ging. Mensen als Giorgio Napolitano, die volgens veel waarnemers de partij betere toekomstperspectieven kunnen bieden, verschoven naar het tweede plan.

Hiermee is ook de verhouding met de socialisten bekoeld. In maart was Craxi nog ostentatief en breed glimlachend aanwezig op het bijzondere partijcongres, een teken van steun voor de toegezegde vernieuwingen. Het was een belangrijk signaal, want zonder de socialisten kan Ochetto nooit zijn droom verwezenlijken om een alternatief te vormen voor de christen-democratie.

Nu maakt Craxi duidelijk dat zijn vertrouwen in een serieuze vernieuwing van de PCI ernstig is beschadigd. Als om Ochetto in te peperen dat het anders moet, kondigde hij vorige week donderdag aan dat zijn partij voortaan Socialistische Eenheid zal heten.

Volgens sommigen ging dat wel erg snel. 'Ik was even bellen en toen ik terugkwam was de naam van de partij veranderd', zei de socialistische fractievoorzitter in de Senaat, Fabio Fabbri. Anderen zeiden dat de naamsverandering niet kan verhullen dat de socialisten medeverantwoordelijk zijn voor de corruptie en de inefficientie bij de overheid. Een andere naam is niet alles. Maar Craxi's boodschap was duidelijk: als je al zo lang moet doen over een andere naam, hoe lang moet de inhoudelijke vernieuwing dan niet duren?

    • Marc Leijendekker