Eigen werk kritisch bezien

Laat ik (beter: laat mij) de taalrubriek van deze maand beginnen met kritische kanttekeningen naast eigen werk. Vorige maand haalde ik (uit andermans werk) deze zin aan: 'Ik ben een van de duizenden burgers die wordt opgepakt en korte tijd wordt vastgehouden.' En ik maakte er de volgende opmerking bij: 'Waar slaat dat dubbele wordt op? Niet op ik, want dan zou het zijn: word. Ook niet op burgers, want dan zou het zijn worden. Het laatste is goed.'

Een lezer schrijft mij: 'Ik ben het weliswaar met u eens dat men dient te schrijven: 'Ik ben een van de duizenden burgers die worden opgepakt en worden vastgehouden', maar als men er, abusievelijk, van uitgaat dat die niet verwijst naar burgers, maar naar ik, betekent dit niet dat dan wordt geschreven moet worden. Ik is namelijk niet het onderwerp van de bijzin, dat de vorm van de persoonsvorm in die bijzin bepaalt. Het betrekkelijk voornaamwoord die is het onderwerp en zorgt voor een derde persoon in de bijzin. In dit geval had dat dus een derde persoon meervoud moeten zijn (terugverwijzing naar burgers) en dus worden zijn, maar als men, zij het dat dit op zichzelf onjuist is, van een terugverwijzing naar ik uitgaat, dan dient na het betrekkelijk voornaamwoord die de derde persoon enkelvoud gebruikt te worden.'

Tweede kritiek op eigen werk. Op 24 augustus schreef ik: 'Frankrijk en Engeland handelden zonder, ja tegen de instemming van de Verenigde Staten.' Een lezer merkt op: 'Zolang er geen instemming is, kun je er ook niet tegen handelen.'

Derde opmerking. Op 18 september schreef ik 'dat het moeilijk voor ons is zich voor te stellen... ' Fout, schrijft een lezer, het moet zijn: ons voor te stellen.

Dat ook in het buitenland de bij ons veel voorkomende fout gemaakt wordt, mag ons tot troost, maar niet tot navolging strekken. Tony Benn schrijft in zijn 'Diaries 1977-80': 'I am one of the few ex-ministers who enjoys opposition.' En The Economist van 22 september: 'He is one of the few members of the government who is still popular.'

Nu ik toch met buitenlanders bezig ben, A. M. Rosenthal schrijft in de International Herald Tribune van 26 september: 'Mr. Mandela's refusal to criticize the cruelties of Cuba and Libya and the terrorism of the PLO are chilling.' Nederlandse tegenvoorbeelden: 'Als de taxatie van partijen verkeerd blijken te zijn, beperkt zich de schade op z'n hoogst tot tijdelijk verlies van macht' (dit is overigens ook uit eigen werk). 'De geconstateerde uitputting van partijpolitieke tegenstellingen in dit land gaven zelfs kortelings aanleiding tot een felle aanklacht tegen de 'eenpartijstaat Nederland'.'

'De Bulgaren is anderhalve generatie lang ingepeperd dat het kapitalisme inhumaan is.' Of is het hun ingeprent? (Inpeperen betekent: betaald zetten.)

'Een moedeloze conclusie in het rapport is dat ondanks alle promotie van het openbaar vervoer het gebruik van de auto in het pendelverkeer fiks is toegenomen.' Zou die conclusie niet eerder moedeloos makend zijn?

Onderschrift onder foto van aankomst van gijzelaars op Schiphol: 'Ook een als gijzelaar geboren baby is veilig terug.' Waar terug? Als hij kort tevoren in Irak geboren is, kan hij niet in Nederland terug zijn.

'Hij zal hierin worden bijgestaan door mw. J. P., die belangeloos heeft aangeboden om de bestuursvergaderingen secretarieel te ondersteunen.' Zal die ondersteuning ook belangeloos zijn? ..een twee-eenheid waartussen nog grote verschillen bestonden.' Tussen vooronderstelt twee dingen, en zelfs een twee-eenheid is nog een ding.

'De wetgevende en uitvoerende macht zijn hun doel voorbijgeschoten. Wat ligt er daarom meer voor de hand, dat die twee machten zullen trachten de normvervaging te doorbreken?'

Op meer volgt dan.

'De rector waakte ervoor dat de bestuurlijke activiteiten zijn lijnen naar wetenschap en maatschappij niet verstoppen.' Als we weten dat waken voor betekent: erop toezien dat iets niet gebeurt, dan staat hier iets heel merkwaardigs. ..je ziet dat andere mensen meer begaafdheid bezitten dan dat je zelf hebt.' Dan je zelf hebt, is al voldoende.

'Dat oponthoud zal de komende jaren blijven optreden.' Kan een oponthoud optreden?

'De rancune naar de psychiater is groot.' Zolang die rancune niet tegen hem is, hoeft hij zich er niet veel van aan te trekken.

'Als de ruimte het toelaat is het aardig om langs een ander pad terug te kunnen keren.' Nog aardiger is het langs dat pad terug te keren.

'Madrid denkt nog zeker zes jaar nodig te hebben om de Spaanse economie te convergeren naar een Europees gemiddelde.' Convergeren betekent samenkomen. Hier is er slechts sprake van een (economie).

'Desondanks zou die schijn wel eens behoorlijk echt kunnen zijn.' Echte schijn?

'Evenmin als elders in de Arabische wereld is ook daar het streven naar een Arabische eenheid, op welke manier dan ook, nog lang niet verdwenen.' Is dat streven nu verdwenen of niet?

'Kennelijk zou dat te voorbarig zijn.' Wat is het verschil tussen voorbarig en te voorbarig?

'Ook de stafchef, generaal Norman, en de andere hoogste Amerikaanse militairen delen deze mening.' Ook slaat nergens op.

Nu een stelletje overbodigheden. 'Palmer nam de beslissing omdat hij vond dat zijn partij onder Moore een betere kans zou hebben de verkiezingen te kunnen winnen.' 'De behoefte van menigeen om zich te kunnen identificeren met hen die grenzen verleggen.' 'De juistheid van deze typering zien we gedemonstreerd in de pogingen van het kabinet de subsidiestromen te willen indammen.' 'Groningen kreeg in 1251 het alleenrecht om graanmarkten te mogen houden.' 'In de verpleegkunde moet een recht ontstaan om neen te kunnen zeggen.' 'Het werk van Vonderaar suggereert veeleer elke kans te willen aangrijpen om te kunnen dansen.' De (door mij) gecursiveerde werkwoorden zijn overbodig.