De klas op beeldplaat

Afgelopen vrijdag werd de beeldplaat 'basisvaardigheden rekenen-wiskunde' gepresenteerd. De interactieve video is bedoeld voor nascholingscursussen bij PABO's.

Welke fouten maken basisschoolleerlingen bij het optellen en aftrekken van getallen onder de twintig? Wat voor strategieen gebruiken ze bij het uitvoeren van delingen met een restsom? Welke stadia doorlopen de ontwikkeling van hun getalsbegrip en rekenkundige vaardigheden?

Onderwijzers weten op deze vragen vaak het antwoord niet, want ze staan voor grote groepen en hebben niet de tijd om precies na te gaan hoe kinderen elementaire tel- en rekenproblemen benaderen.

Daar kan nu verandering in komen. Aan de vakgroep Onderzoek Wiskunde-Onderwijs en Onderwijs Computercentrum (OW en OC) van de Rijksuniversiteit Utrecht is een opmerkelijk nieuw leermiddel ontwikkeld ten behoeve van nascholingscursussen voor de PABO's. Het gaat om een zogeheten beeldplaat, een compact disc van lp-formaat die, verbonden met een tv en een pc, de mogelijkheid biedt tot interactieve video-scholing. Hij laat op inzichtelijke en soms ook ontroerende wijze zien hoe kinderen met rekenen en getallen omgaan. Afgelopen vrijdag week werd hij gepresenteerd aan vertegenwoordigers van de PABO's en schoolbegeleidingsdiensten (SBD).

Een scene in een klas. De onderwijzer legt uit, dat op een ouderavond 81 ouders worden verwacht. Aan een tafel kunnen zes personen zitten. Hoeveel tafels zijn nodig om alle ouders een plaatsje te geven? De kinderen krijgen de opdracht dit probleem (delen met rest) op papier uit te zoeken.

Aan een plattegrondje op het pc-scherm is te zien, hoe de 15 kinderen in de klas heten en met de muis kan de cursist op elk gewenst moment de foto of het werkblad van ieder kind oproepen, alsook een opname van de eventueel daarna gegeven beurt. De fragmanten op de beeldplaat zijn over het algemeen kort, maar door de koppeling met de 'courseware' in de pc bijzonder instructief. De 'courseware' is gestruktureerd in de vorm van een 'boekje' op het computerscherm, waarin naar believen met de muis kan worden gebladerd.

Instructieve momenten

Een van de 'onderwijzers' op de beeldplaat, Willem Uittenbogaard, is mede-ontwikkelaar van het project: ' Op de film lijkt het alsof ik de echte onderwijzer van die kinderen ben, maar in werkelijkheid kende ik ze maar een half uur en had ik net voldoende tijd gehad om hun namen te repeteren. Er gebeurde tijdens die opnamen allerlei dingen die heel leerzaam zijn voor de docenten, maar die wij pas doorhadden op het moment dat we de videobanden terugzagen. En omdat we uit vijftig uur opnamen uiteindelijk maar iets meer dan een uur hebben geselecteerd, staat op de plaat een rijkdom aan instructieve momenten die je normaal gesproken zelden zo duidelijk in de klas tegenkomt.'

Het grote voordeel van de beeldplaat zit hem erin dat je met groot gemak, nog gemakkelijker dan bij een CD, heen en weer kunt springen. Bij traditionele vormen van video-instructie kost het terughalen van een bepaald fragment altijd veel tijd door het bekende gezeur met de recorder. Het herhalen of in een nieuwe volgorde vertonen van fragmenten wordt daardoor al snel achterwege gelaten. Maar bij een beeldplaat hoef je het cursorhandje maar met je muis naar de mogelijkheid van je keuze te sturen en klaar is Kees.

Het programma van de wiskunde-beeldplaat is geschreven in de iconografische software van Hypercard en draait op de Apple Macintosh. Binnenkort er ook een versie vrij geschikt voor de MS-DOS machines voor het onderwijs.

De beeldplaat is in drie jaar tijd ontwikkeld in opdracht van het Ministerie voor Onderwijs en Wetenschappen. De onderzoeks- en ontwikkelingskosten voor het project bedroegen een miljoen gulden. Voor de PABO's, SBD's en eventuele andere afnemers zal hij duizend gulden kosten. De plaat bevat 2x36 minuten bewegende beelden en 600 stills. Aan lopend videomateriaal is dat slechts iets meer dan een uur, maar de informatie is dusdanig verdicht opgeslagen dat hij goed is voor 16 cursusuren en nog eens 16 uren zelfstudie.

Uitgetest

Dit jaar werd de eindversie uitgetest in cursussen op scholen te Katwijk, Haarlem en Amsterdam-Zuidoost. OW en OC hoopt dat de 50 PABO's en de ca. 150 SBD's in den lande er volgend jaar gebruik van maken.

De plaat bevat secties waarin onderwerpen aan de orde komen als 'tellen en getalbegrip', 'optellen en aftrekken onder de twintig' en 'tafelkennis in groep vijf'. Volgens een van de ontwikkelaars, Maarten Dolk, is het gebruik van beeldplaten voor onderwijsdoeleinden weliswaar niet nieuw, maar wordt er van de mogelijkheden ervan nog maar opvallend weinig gebruik gemaakt. ' De meeste beeldplaten van dit moment zijn bestemd voor studenten medicijnen. Voor de didaktiek is het nieuwe medium onontgonnen terrein.'

Naast de beeldplaat 'basisvaardigheden rekenen-wiskunde' zijn er door het ministerie nog twee andere beeldplaatprojecten geinitieerd: de zogenaamde BOSO-disk voor het basisonderwijs en een drietal platen ten behoeve van het aardrijkskunde-onderwijs.