Beelden van gevolgen gifgas gruwelijk vertrouwd

De Verenigde Staten alleen al hebben voldoende zenuwgassen in huis om de hele wereldbevolking uit te roeien; samen met de Sovjet-Unie kunnen ze dat verscheidene malen achtereen doen. De twee supermogendheden zijn nu overeengekomen het grootste deel van hun voorraden chemische wapens weer te vernietigen (wat duurder is dan ze aan te maken, en de Sovjet-Unie heeft toch al geen geld). Maar er is geen enkele reden voor voldoening, integendeel. Diverse andere landen waaronder landen die hebben bewezen zich absoluut niet te storen aan het uit 1925 stammende verbod op gebruik van gifgas zijn druk bezig voorraden aan te leggen van dit 'armeluis kernwapen'.

Het Amerikaanse leger gebruikte ontbladeringsmiddelen in Vietnam, en dat leidde onder andere tot een reeks potten misvormde foetussen op sterk water, zoals de Britse documentaire Het Gif van de Oorlog (Fog of War) laat zien, die vanavond door de VARA wordt uitgezonden. Maar de film toont ook de zo langzamerhand gruwelijk vertrouwde beelden van de doden van Halabja, de Koerdische plaats die in 1988 door het Iraakse leger met gifgassen werd bestookt.

Meer dan 20 landen bezitten nu chemische wapens, en hun wordt niet veel in de weg gelegd. Soms worden uit het Westen hele fabrieken geleverd, waarvan de chemische installatie in het Libische Rabta een aardig voorbeeld is.

De Westduitse regering had aanvankelijk bijzonder veel moeite te erkennen dat Westduitse bedrijven de fabriek hadden geleverd, maar werd daartoe uiteindelijk temidden van zeer zwaar Amerikaans ongenoegen gedwongen. Na een grootschalig onderzoek werd onlangs een 'handelaar in de dood' daarvoor tot vijf jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Een functionaris van het Westduitse ministerie van buitenlandse zaken wil in de documentaire wel uitleggen hoe de Saddam Husseins en Gaddafi's hun gifgasfabrieken bestellen: ze verdelen de opdracht over verschillende bedrijven, wat een en ander moeilijker traceerbaar maakt. 'Huurlingen in technologie', noemt hij die bedrijven. Maar dat neemt niet weg dat Westerse eendrachtig met alle gegadigden blijft samenwerken om de verspreiding van chemische wapens te bevorderen.

Het is relatief eenvoudig en goedkoop om een niet al te geavanceerd chemisch wapen te vervaardigen. Het is nauwelijks te controleren of een land chemische wapens bezit je kunt ze bij wijze van spreken in het schuurtje in de achtertuin vervaardigen. Dat wil zeggen dat een algeheel verbod op bezit van chemische wapens, waarover al jaren in Geneve wordt onderhandeld, nauwelijks toepasbaar is.

Gebruik van gifgassen kan zeer doeltreffend zijn, zo heeft Irak in de oorlog tegen Iran aangetoond. Je zet het hier en daar tegen (Koerdische) burgers in en dreigt het vervolgens op grote schaal (tegen Teheran) te gaan doen, wat uitermate demoraliserend werkt. De wereld heeft tot dusverre niet laten blijken dit als een groot probleem te zien.

Impact: Het Gif van de Oorlog, Ned.1, 23.10-0.00u.