Ambulancebemanning heeft vaak niet meer dan EHBO

Het antwoord op de vraag of een automobilist een klap tegen een boom nog kan navertellen wordt in ons land in hoge mate bepaald door de vaardigheden van de bemanning van de ambulance. En niet, zoals velen denken, door de plaats van het ongeluk. Het personeel dat de ambulance bemant in de uithoeken van het land is niet per definitie slechter; het slachtoffer kan in hartje Rotterdam een goedbedoelende EHBO-er aan zijn zijde krijgen, met alle gevolgen vandien.

Het ontbreekt aan een eenduidige organisatie van het ambulance-vervoer, waardoor niet optimaal gebruik wordt gemaakt van de beschikbare medische kennis en technologie. De helft van de ambulances wordt particulier beheerd, de andere helft behoort toe aan de gemeente. Soms mankeert het aan goed opgeleid personeel bij een particuliere ambulance, soms is het juist omgekeerd. Het ligt er maar aan of de dienst rendabel is naar de huidige vergoedingssystematiek. Zijn er voldoende 'ritten', dan is er geld voor goed personeel. Zo niet, dan voldoet voor het personeel een EHBO-diploma, ook al staat er een auto klaar die met apparatuur en al zo'n tweeenhalve ton heeft gekost.

' Er wordt in ons land al sinds de treinramp in Harmelen in 1963 in uiteenlopende commissies overleg gevoerd over een betere hulpverlening aan ongevalsslachtoffers. Dat heeft geleid tot een Ambulancewet van 1971 en een verbetering van de ongevallenmeldingen. Van deze investeringen mag echter nauwelijks enig rendement worden verwacht, ' zo schreef een vijftal specialisten vorig jaar in het artsenblad Medisch Contact.

De Deventer chirurg dr. A. J. M. Karthaus: ' Een voorbeeld is anecdotisch. Op een avond kregen wij een man binnen die al twintig jaar lang voorzitter was van een EHBO-club. Op het jubileumfeest kreeg hij een hartinfarct. Zonder poging tot reanimatie werd de patient in een ambulance naar het ziekenhuis vervoerd. Dat is mogelijk de oorzaak van zijn overlijden geweest.'

Om de organisatorische aspecten rond de opvang van een ongevalspatient te belichten werd vorige maand het symposium 'Van boom tot O. K.' gehouden door de Stichting Deventer Ziekenhuizen en de ambulande-dienst van het gewest Midden-IJssel.

Vietnam

Bij verkeersgewonden zijn vaak de hersenen en inwendige organen beschadigd, die voor een shock met dodelijke afloop kunnen zorgen. Tijdens de Vietnam-oorlog bleek snelle en deskundige hulp aan gewonden het sterfte-cijfer met de helft te kunnen drukken. De ervaringen in Vietnam hebben model gestaan voor civiele toepassingen in de VS en West-Duitsland. Daar maken in de regio melding, hulp ter plaatse en de behandeling in het ziekenhuis deel uit van een zogeheten traumahulpsysteem. De hulp ter plaatse is daarbij essentieel, want wanneer vitale functies als ademhaling en bloedsomloop niet direct worden gestabiliseerd is het slachtoffer vaak al overleden voor het in het ziekenhuis aankomt.

Specialisten schatten dat een efficiente opvang volgens dit model het aantal sterfgevallen als gevolg van een ongeluk met 25 procent kan terugbrengen. In Nederland ontbreekt een dergelijk systeem nog, maar het lijkt onmisbaar. Een reductie van 25 procent in de sterfte komt immers overeen met het doel dat de overheid zich heeft gesteld in het jaar 2000. Een efficientere opvang hoeft nauwelijks meer te kosten en kan daarentegen op termijn veel geld besparen. Bij een slachtoffer met een verbloedingsshock kan op de plaats van het ongeluk door goed opgeleid personeel al worden ingegrepen, zodat de nieren bijvoorbeeld niet beschadigd raken en kostbare dialyse voor de rest van het leven kan worden voorkomen. Daarbij komt dat op deze manier ook veel andere handicaps kunnen worden vermeden.

Over de vraag aan welke kwaliteit het ambulance-personeel moet voldoen bestaat geen verschil van mening. Ook al is de praktijk vaak anders, de ziekenwagen dient te worden bemand door verpleegkundigen die een speciale opleiding voor dit beroep hebben gevolgd.

Niet bekend

Golden hour

' Ziekenhuizen die daar niet in voorzien hebben daar logischerwijs moeite mee, ' zegt Karthaus. ' Er is maar een hele beperkte groep slachtoffers voor wie dat echt nodig is. Het belangrijkste is dat je een CT-scan hebt, een apparaat dat onmiddellijk uitsluitsel geeft over de aard van de inwendige verwondingen en een chirurg die in het geval van bloedingen in de hersenen iets kan doen. Daar komt bij dat er een logistiek probleem ontstaat als het aantal traumacentra te beperkt wordt. Zeeland zou bijvoorbeeld zonder traumacentrum komen te zitten, de regio rond Leeuwarden ook, plus een groot deel van Limburg. Tegenover die specifieke vormen van chirurgie staat de snelle bereikbaarheid van het centrum en die is nu juist van het allergrootste belang bij dergelijke ongevallen. In de traumatologie wordt van 'the golden hour' gesproken om aan te geven hoe belangrijk dat eerste uur is voor de overlevingskansen van de patient, ' aldus Karthaus.

Hij pleit er voor die ziekenhuizen als traumacentrum aan te wijzen, die aan een aantal basisvoorwaarden voldoen. Belangrijkste zijn onder andere 24-uursservice en kwaliteitsbewaking.

De ziekenhuizen die hiervoor in eerste instantie in aanmerking komen zijn de grotere opleidingsziekenhuizen. Zij worden elke vier jaar 'gevisiteerd' door groepen specialisten die nauwkeurig de kwaliteit van de opleiding in de gaten houden. Daarvan zijn er 31 in ons land. Op dit ogenblik zijn er ruim honderd ziekenhuizen met een eerste hulp-functie.

Taxi-bedrijf

Een verbetering van de opleiding van het personeel op de ambulance hoeft nauwelijks meer te kosten wanneer de wijze van financiering wordt veranderd. Anders dan bij diensten als politie en brandweer, die uit de algemene middelen worden betaald, is het nu nog zo datieder particulier taxi-bedrijf een ambulance kan kopen. Gedeputeerde Staten geeft vervolgens een vergunning, globaal uitgaand van de richtlijn dat er een ambulance per 30.000 inwoners beschikbaar is. Het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg bepaalt daarna aan de hand van de statistiek wat het tarief per rit is en dat wordt weer vergoed door ziekenfondsen en particuliere verzekeraars.

De laatste twee bepalen hoeveel geld er voor de ambulances beschikbaar is en daarmee feitelijk ook de kwaliteit van het personeel, want als de ambulance goed rendeert kan uit het tarief gemakkelijk een verpleegkundige worden betaald. Rijdt de ziekenwagen eenmaal in de week, dan is het economischer om een EHBO'er achter de hand te hebben. Die is wel in staat om elementaire medische hulp te bieden als het gaat mond-op-mondbeademing en wondverzorging. Wat hij niet kan en zelfs niet mag, is bijvoorbeeld het aanleggen van een infuus, het geven van injecties, het aanbrengen van een pijp om de ademhaling op gang te houden, het beoordelen van een Electro Cardiogram en het beademen met druk- of volume-gestuurde apparatuur.

Het Staatstoezicht heeft de huidige situatie al eens gekenschetst als 'een ongelijke bedeling van de bevolking'. Karthaus: ' Het is zaak dat op dit vlak snel maatregelen worden genomen, want als je dit aspect van onze gezondheidszorg vergelijkt met wat in een aantal landen om ons heen gebruikelijk is moet je concluderen dat dergelijke toestanden niet meer van deze tijd zijn.'