PvdA in Amsterdam grijpt naar nieuwe formule

AMSTERDAM, 8 okt. 'We willen zo graag een toverformule als we er niet uitkomen als partij', riep een spreker tijdens de gewestelijke jaarconferentie van de Amsterdamse PvdA afgelopen zaterdag. 'Soms doen we dat door een mens voorgevel van het beleid te maken, zoals Jan Schaefer. En nu door een boek.' En inderdaad, deze herfst lijkt 'Lof der dwang' van socioloog H. Vuijsje de toverformule waarmee de hoofdstedelijke PvdA het grote verlies van de gemeenteraadsverkiezingen te boven wil komen.

Een schone en leefbare stad. Dat waren twee van de programmapunten waarmee de Amsterdamse PvdA de verkiezingen inging. Het viel toen kennelijk niet erg op en het mocht, zoals bekend, ook niet baten. De partij verloor negen zetels, voor een groot deel aan D66, dat evenals de andere partijen leefbaarheid hoog in het vaandel had staan.

Danig geschrokken, maar niet onderdanig ('We zijn nog altijd de grootste partij in de stad en we moeten denken aan de mensen die wel op ons gestemd hebben', aldus W. Etty vlak na het bekend worden van het verlies) gingen de Amsterdamse socialisten bij zichzelf te rade waar het aan had geschort bij het beleid. En vooral bij het 'verkopen' daarvan. Het herwinnen van het vertrouwen van de Amsterdamse burgers, dat is de belangrijkste opgave waar zij de komende jaren voor zeggen te staan.

Vandaar dus dat de partij leefbaarheid in Amsterdam als thema koos voor haar eerste gewestelijke jaarconferentie. Want daarin zijn de burgers zeer geinteresseerd. Ze wonen graag in de grote stad, maar ondervinden overlast van vuil, verkeer, lawaai, van de naar schatting 1.500 extreem problematische drugsgebruikers, van overvallen en inbraken.

Law and order plachten niet bij uitstek linkse issues te zijn, al vroeg PvdA-burgemeester Van Thijn zich al vijf jaar geleden af waarom dat toch zo is. En Amsterdams hoofdcommissaris van politie, E. E. Nordholt, stelde onlangs in Het Parool dat de PvdA het vraagstuk van de veiligheid ten onrechte aan rechts heeft verkocht 'en zich blijft ophouden in de beschutte omgeving van de sociale oplossing'. Maar voor de burger is de onveiligheid heel dichtbij en daarom voelen zij de PvdA als heel ver van hen vandaan, aldus Nordholt. In een reactie werd A. de Waart, voorzitter van de PvdA-gemeenteraadsfractie, er maar een klein beetje boos om, want de feiten vallen niet te ontkennen.

Zaterdag kwamen partijleden, stadsdeelfracties, gemeenteraadsleden en 'het gewestelijk kader' bijeen om de schrijver van het schotschrift 'Lof der dwang' te horen spreken. 'Normontduiking is al jaren een heel algemeen verschijnsel', aldus Vuijsje, 'Mensen maken zich zorgen over de criminaliteit, maar toch mocht je die problemen nauwelijks benaderen.'

Zijn betoog komt erop neer dat een deel van de problemen kan worden opgelost als de overheid minder lankmoedig toeziet op de naleving van de regels en er meer sociale controle tussen de burgers onderling wordt uitgeoefend. Vuijsje haalde een Rotterdams experiment aan waarbij een garage niet door een elektronisch oog, maar door mensen wordt beveiligd. Het resultaat: minder criminaliteit en meer gevoel van veiligheid bij de parkerende automobilisten. Vuijsje: 'Waarom kwam men niet eerder op het idee? En waarom was dit een experiment, het resultaat ligt toch voor de hand?'

Hij had geen goed woord over voor een beleid waarin 'alles wat kan worden gedoogd, ook gedoogd wordt', zoals in Amsterdam veelvuldig het geval was en is. Gedogen, en als het te erg wordt: sluiten. Maar van een voortgaande verloedering van straten, pleinen, openbare voorzieningen, trams, bussen, metro of telefooncellen hebben vooral de achterstandsgroepen last. Bij veel mensen uit die groepen staat geen auto voor de deur en is thuis geen telefoon. 'Het leek soms wel of iedere maatregel van norm en dwang een afglijden zou zijn naar de politiestaat', betoogde Vuijsje en hij vroeg zich af waar die beduchtheid voor overheidsingrijpen vandaan komt. 'Het wordt tijd de balans op te maken.'

A. Bijlsma van de bewonersraad Nieuwmarkt, door de organisatie uitgenodigd om tegen Vuijsje te opponeren, noemde de Amsterdamse problemen 'peanuts' vergeleken met de problemen op wereldschaal. Zijns inziens moet er eerst aan de achterstandssituatie van veel Amsterdammers iets veranderen, 'anders is het dweilen met de kraan open'. Maar in de Nieuwmarkt zag hij het juist verbeteren. De overheid is aan de slag gegaan met de door de burger afgedwongen stadsvernieuwing. En nu zijn er aanspreekbare ambtenaren, er is een vergrote sociale controle. Etalages worden afgeschermd door doorzichtige rolluiken en op enge plekken is er voldoende verlichting die door de gemeente wordt betaald. Resultaat: minder vandalisme. De conclusie van een aantal toehoorders: Bijlsma levert het beste bewijs van Vuijsjes gelijk!