Onderhandelingspositie christen-democraten versterkt ondanks nederlaag; 'Der Vranz' redde SPO van ondergang

WENEN, 8 okt. De laatste stemmen waren gisteren nog maar nauwelijks geteld of de plakkers van de politieke partijen verschenen gisteravond in de Oostenrijkse hoofdstad alweer op de straat om de verkiezingsaffiches van een groot 'Danke' te voorzien. Ook op de aanplakbiljetten van de Oostenrijkse Volkspartij (OVP) kwam een dankwoord te staan, hoewel die partij na de parlementsverkiezingen niet veel reden voor dankbaarheid had. De christen-democraten leden een catastrofale nederlaag en kregen bijna bijna 10 procent minder van de stemmen dan in 1986.

De lijsttrekker van de OVP, Jozef Riedler, was zichtbaar aangeslagen toen hij het verkiezingscentrum van de Oostenrijkse televisie in de Weense Hofburg binnenkwam. De gigantische nederlaag drukte duidelijk op zijn schouders nadat vooraanstaande partijgenoten in de uren daarvoor net iets te nadrukkelijk hadden verklaard dat er geen sprake hoefde te zijn van een wisseling van de wacht aan de top van de OVP. Maar het kon niemand ontgaan: de oerdegelijke, maar weinig charismatische vice-kanselier was fijngewreven tussen de zeer op de persoon van bondskanselier Vranitzky gerichte campagne van de socialisten en het populisme van de televisiegenieke rechts-liberale leider, Jorg Haider.

'De overwinnaar heet Vranitzky', luidde vanmorgen de kop op de voorpagina's van zowel Die Presse als Der Standard. Dat de socialistische partij bij deze parlementsverkiezingen niet ten onder is gegaan aan de talrijke gevallen van corruptie en andere schandalen van de afgelopen tijd heeft ze inderdaad aan 'Der Vranz' te danken. Hij slaagde erin de aandacht van de kiezers af te leiden van de dubieuze politieke zeden door een sterk op zijn persoon gerichte campagne.

Dat werd hem gemakkelijk gemaakt doordat Oostenrijkers deze keer voor het eerst op het stembiljet niet slechts het hokje van een partij hoefden aan te kruisen zoals tot dusver het geval was maar daarachter ook de naam van een kandidaat konden invullen. De immense populariteit van Vranitzky heeft zich daardoor vertaald in een groot aantal stemmen voor zijn persoon, die eigenlijk niet voor de SPO waren bedoeld maar daar wel terechtkwamen.

In kringen van de OVP werd er gisteren op gewezen dat de SPO zich tijdens deze campagne nadrukkelijker dan voorgaande jaren heeft gepresenteerd als volkspartij, wat het overlopen van christen-democraten naar de socialisten waarschijnlijk heeft vergemakkelijkt. Bovendien lijkt ook Oostenrijk, waar traditioneel de binding van de burgers met de partijen sterk was, niet te ontkomen aan de 'amerikanisering' van de politiek. Het opbouwen van een imago en de permanente herhaling van een beperkt aantal thema's doen het beter dan een analyse met nuanceringen. Vooral de jongere kiezers zijn bij de OVP weggebleven, zo bleek uit de verkiezingsanalyses.

'Olifanten'

De vorming van een nieuwe coalitieregering zal heel wat voeten in de aarde hebben, temeer daar de rechts-liberale FPO van Jorg Haider zowel voor als na de verkiezingen zei niet te willen meedoen met 'de twee grote olifanten'. 'Wij hebben onze voorwaarden voor de verkiezingen gesteld en die zijn na de verkiezingen niet veranderd', zei de secretaris-generaal van de FPO, mevrouw Heide Schmidt. Kanselier Vranitzky heeft op zijn beurt een coalitie met de FPO van Haider uitgesloten, waardoor het doorgaan van de huidige coalitie toch de enige weg lijkt, aangezien een minderheidsregering van alleen socialisten een weinig aantrekkelijk alternatief is. Onder Kreisky is dat weleens geprobeerd, maar dat was geen groot succes.

Na de nederlaag speelden sommige vooraanstaande leden van de christen-democratische OVP gisteren toch weer met de gedachte aan een coalitie met de liberalen, maar waarnemers deden dit af als 'tactische manoeuvres'. 'Over het politieke programma, de verdere privatisering van staatsbedrijven, een verlaging van de belastingen en een vermindering van de staatsschulden zijn OVP en SPO het eigenlijk helemaal eens. Het moet dus mogelijk zijn om binnen twee maanden de coalitie weer op de been te hebben', aldus een vooraanstaande zegsman. De verkiezingsuitslag mag de positie van de OVP dan verzwakt hebben, haar onderhandelingspositie wordt versterkt doordat de socialisten geen andere regeringscoalitie voorhanden hebben: het is of de coalitie met de OVP of een minderheidsregering.

Opvallend was dat de Groenen het veel minder goed deden dan was verwacht. De partij steeg weliswaar een zetel, maar dat was toch weinig gezien het feit dat 31 procent van de kiezers het milieu als belangrijkste factor voor hun stemkeus opgaf. Andere factoren, zoals de politieke schandalen of de werkgelegenheid kwamen op het tweede of derde plan. De tegenvallende resultaten voor de Groenen werden mede veroorzaakt door het feit dat er twee 'groene' lijsten waren. Net als de FPO denken de Groenen slechts aan een rol in de oppositie. 'Dit land heeft niet alleen een goede regering, maar ook een goede oppositie nodig', aldus fractievoorzitter Johannes Voggenhuber.

    • Herman Amelink