In Praag zit elke deur op slot

PRAAG, 8 okt. De inwoners van Praag hebben de afgelopen maanden hun huizen verzegeld. Op de deuren zijn ten minste vier sloten aangebracht, de ramen zijn aan de binnenkant voorzien van ijzeren pinnen en wie het zich kan permitteren heeft een alarmsysteem aangelegd.

President Vaclav Havel heeft na de omwenteling van vorig jaar november amnestie verleend aan 20.000 delinquenten die 'een nieuw kans kregen in de maatschappij'. 'Er is een direct verband tussen de algemene amnestie en de toeneming van de criminaliteit, ' zegt onderminister van binnenlandse zaken dr. Vaculka. Het aantal inbraken in Praag steeg van 2.700 vorig jaar tot ruim 9000 dit jaar. 'Onze maatschappij was niet voorbereid op deze amnestie, de vrijgelatenen hadden geen werk, geen huisvesting en waren door hun families verstoten. Ze hebben zich onderling weer georganiseerd.' Het aantal inbraken is de afgelopen negen maanden verdrievoudigd en de politie schat dat aan het eind van dit jaar circa 10.000 ex-gevangenen weer achter slot en grendel zitten.

Veel Tsjechen nemen Havel de enorme toeneming van de criminaliteit persoonlijk kwalijk. 'Hij is te idealistisch, hij zag inbrekers en dieven ook aan voor politieke gevangenen', zegt een jonge vrouw bij wie al twee keer is ingebroken. Vooral de woningen in de grijze buitenwijken van Praag zijn een geliefd object: de anonimiteit van de hoge flatgebouwen en de slechte constructie van de huisdeuren zijn een ware uitnodiging voor inbrekers.

De Praagse politie pakt regelmatig groepen van zeven tot tien ex-gevangenen in de kraag die vaak tientallen inbraken hebben gepleegd. De inbraakgolf heeft niet alleen tot de woede van de burgerij geleid maar ook tot spot. 'De ex-politieke gevangenen zitten nu in de regering of het parlement, de echte gevangenen weer in de onderwereld', is de meest gehoorde uitspraak die met enige bitterheid wordt geuit omdat de huidige parlementsleden zich na de verkiezingen van een goed inkomen hebben verzekerd.

De politie kan de enorme golf inbraken en diefstallen niet meer bedwingen. 'We zitten met de handen in het haar', zegt een hoofdofficier in het bureau aan de Bartolomejskastraat, in het centrum van de stad. Voor zijn bureau staat een televisiescherm waarop de beelden verschijnen van belangrijke straten, via een netwerk van camera's, gemonteerd aan de daken van hoge gebouwen. 'Vroeger gebruikte de staatsveiligheidsdienst dit systeem, nu is de politie op het beeldcircuit aangesloten.' De politie heeft na de omwenteling van vorig jaar flink aan gezag ingeboet. Sinds begin dit jaar hebben 1600 agenten de politie de rug toegekeerd omdat het beroep volledig in diskrediet was geraakt.

Pag.5: Vervolg

Bovendien is de betaling erg slecht: een beginnend agent verdient 2400 kronen terwijl het gemiddelde inkomen 3000 kronen bedraagt. En de vele overuren die de agenten maken worden nauwelijks vergoed. 'We hebben maar de helft van de mensen die we nodig hebben, ' zegt de hoofdofficier die bij een regering een verzoek heeft ingediend om in Praag ruim 500 agenten aan te werven.

Ook streeft hij naar een verhoging van het budget omdat de Praagse politiedienst, de modernste van het land, nauwelijks moderne apperatuur heeft. 'Hier heerst nog het oude idee dat een agent een stuk papier, een potlood en een paar goede schoenen nodig heeft, ' zegt hij verbitterd. 'Zodra de georganiseerde misdaad uit het buitenland komt, de bendes die handelen in verdovende middelen, is de politie verloren. We hebben apparatuur nodig voor de onderlinge communicatie en de verwerking van gegevens.'

Niet alleen de inbraken, ook de drastische toename van de diefstallen baart de politie zorgen. Het aantal diefstallen bedroeg de eerste negen maanden van vorig jaar 6.400, dit jaar 16.500. In veel gevallen zijn toeristen het slachtoffer van de zakkenrollers. De grote klok aan het oude Raadhuis, waar elk uur de afbeeldingen van de twaalf apostelen verschijnen, is een geliefde plek voor de dieven. Honderden toeristen kijken dagelijks naar de voorbijschuivende apostelen bij de klok. Als de apostelen weer achter de deurtjes zijn verdwenen merken sommigen dat ook hun beurzen zijn verdwenen.

Circa negentig procent van de diefstallen in de Praagse binnenstad wordt volgens de statistieken van de politie gepleegd door zigeuners die dit jaar in grote getale naar de hoofdstad zijn gekomen. 'Er zijn onder de zigeuners goede families, maar als u het mij vraagt zit al dat rondtrekken en stelen in hun natuur, ' aldus de politieofficier. 'Praag wordt gewoon door zigeuners overvallen.'

Onderminister Vaculka snijdt het thema liever in andere bewoordingen aan. 'Dit onderwerp heeft niets met racisme te maken, maar de toestroom van zigeuners levert Praag veel problemen op.' Ook voor de circa 600.000 tot 800.000 zigeuners is de toestand in Tsjechoslowakije sinds begin dit jaar veranderd. De werkplicht is afgeschaft en ze mogen vrij door het land reizen. Velen hebben daarop het arme Oost-Slowakije verlaten en zich bij kennissen in Praag gevestigd, samengepropt in kleine ruimtes. De zigeuners zijn in veel gevallen echter analfabeet en de gezinnen zijn groot. De socialistische republiek heeft deze minderheid altijd flink verwaarloosd. Volgens sommigen komen de zigeuners nu 'halen wat hen vroeger werd onthouden'.

De politie probeert de omgang met de zigeuners te verbeteren door sommigen aan te werven in de politiedienst, een aanbod dat nog weinig weerklank heeft gevonden. De regering al in verlegenheid gebracht door de armoede onder de zigeuners beseft ook dat de relatie tussen de toename van de diefstallen en de toestroom van zigeuners spanningen veroorzaakt tussen inwoners van Praag en deze minderheid. 'We mogen zigeuners niet criminaliseren, ' zegt Vaculka. 'De hele wereld van zigeuners, van Bohemen tot Oost-Slowakije en van Roemenie tot Joegoslavie, is nu in beweging gekomen. Deze minderheden werden vroeger weggedrukt en vergeten. Die fout mogen democratien niet maken.'