Exposanten foto's Mapplethorpe in VS vrijgesproken

NEW YORK, 8 okt. Vrijspraak is de onverwachte uitkomst van het proces tegen een museum dat een expositie had gewijd aan de omstreden Amerikaanse fotograaf Robert Mapplethorpe.

Het Contemporary Arts Center in Cincinatti, Ohio en zijn directeur Dennis Barrie stonden terecht op beschuldiging van het meewerken aan de 'verspreiding van onzedelijkheid' en het 'misbruik van minderjarigen'. Het museum had een boete kunnen krijgen van maximaal 10.000 dollar; veroordeling had de directeur maximaal een jaar gevangenisstraf en 2000 dollar boete kunnen kosten.

Het is de eerste rechtszaak in de VS waarbij een museum zich moet verantwoorden voor de inhoud van een tentoonstelling. Het overzicht van het werk van de vorig jaar aan AIDS overleden fotograaf Robert Mapplethorpe was zonder problemen in verschillende musea te zien. Toen de expositie begin dit jaar in het oerconservatieve Cincinatti was te zien, deed de politie op de openingsdag een inval in het museum, waarbij de bezoekers de deur werden uitgezet en de hele tentoonstelling op video werd vastgelegd. De tentoonstelling bleek in twee maanden vervolgens ruim 80.000 bezoekers te trekken.

De expositie, tot stand gekomen met steun van de National Endowment for the Arts (NEA), heeft inmiddels voor een crisis gezorgd binnen deze Amerikaanse overheidsinstelling voor kunstsubsidiering, waarbij de vraag ter discussie staat of niet-artistieke maatstaven een rol moeten spelen bij het toekennen van overheidsgeld aan kunst. Sommige kunstenaars en culturele instellingen beschouwen sommige van de voorwaarden die de NEA inmiddels stelt om voor een subsidie in aanmerking te komen als discriminatie.

Het proces tegen het museum uit Cincinatti, dat op 24 september begon, werd dan ook gezien als een toetssteen voor de vraag of een uit leken bestaande jury een zinnig onderscheid kan maken tussen 'tussen kunst en obsceniteiten'.

Bij hun oordeel moest de jury zich laten leiden door een uitspraak van het Hooggerechtshof uit 1973. Volgens die uitspraak is een kunstwerk obsceen als het voldoet aan drie criteria: wanneer de gemiddelde burger, uitgaande van de heersende moraal in de huidige samenleving, zou vinden dat het werk, in zijn geheel genomen, ontuchtige belangstelling oproept; wanneer het werk op een uitgesproken aanstootgevende wijze seksueel gedrag toont of beschrijft, zoals dat is gedefinieerd in de wetgeving van de betreffende staat, en wanneer het werk als geheel serieuze literaire, kunstzinnige, politieke of wetenschappelijke waarden mist.

De door loting aangewezen rechter, David F. Aldanese van het Hamilton County Municipal Court een law-and-order-Republikein is bevriend met sheriff Simon Leis, die zich jarenlang beijverd heeft om de stad Cincinatti van pornografie te zuiveren. Hij leidde ook de inval in het museum op de dag van de opening. De rechter nam aan het begin van het proces een aantal maatregelen die als partijdig zijn uitgelegd: hij beperkte het bewijsmateriaal tot slechts zeven van de 175 geexposeerde foto's. Vijf van deze zeven foto's zijn afkomstig uit het zogeheten XPortfolio, die Mapplethorpe eind jaren zeventig maakte. Ze tonen een man die in de mond van een andere man urineert, en sadomasochistische handelingen. Op de twee foto's zijn respectievelijk een naakt jongetje op een stoel te zien, en een meisje dat haar jurkje omhoog houdt en haar genitalien toont.

Bij het kiezen van de jury wees Aldanese onder meer het verzoek af de selectie te beperken tot de stad Cincinatti, en mensen uit de voorsteden, waar nog sterkere anti-pornografie sentimenten bestaan, uit te sluiten.

De jury bestond uiteindelijk uit vier mannen en vrouwen, van wie slechts een uit de stad. Slechts een jurylid had een hogere opleiding gevolgd, slechts drie van hen hadden ooit een museum bezocht, en een vrouw had 'wel eens een boek van Mapplethorpe doorgebladerd'.

Klassiek

Dagenlang moest de jury luisteren naar dialogen tussen de aanklager en de museumdirecteuren die door de verdediging als getuige-deskundigen waren opgeroepen: - 'Hoe zoudt u dezeseksuele handelingen omschrijven?' - 'Ik zou zeggen, alsnaaktstudies.' - 'Hoe zoudt u de formele aspecten omschrijvenvan de foto waarop te zien is dat een vinger in de penis is in gebracht?' -Hetis een centraal beeld, zeer symmetrisch, geordend; een klassieke compositie.'

Tot ieders verbazing had de jury slechts twee uur nodig om tot vrijspraak te komen. Senator Jesse Helms uit North Carolina, de centrale figuur in de controverse rondom de NEA, liet weten zich door deze uitspraak niet te latenontmoedigen. 'De uitspraak bewijst slechts mijn stelling dat het geld van de belastingbetaler ertoe gediend heeft de foto's een staatsstempel van goedkeuring te geven, dat het een jury onmogelijk maakt hun eigen gezond verstand te gebruiken', aldus een woordvoerder van Helms.

    • Reineke Hollander