Chancellor of the Exchequer is de held

LONDEN, 8 okt. De Britse minister van financien, John Major, is uit de gebeurtenissen van dit weekeinde, gevolg van de Britse toetreding tot het Europese Monetaire Systeem (EMS), als een held tevoorschijn gekomen.

Met dezelfde principiele argumenten die Nigel Lawson al in 1985 hanteerde, slaagde hij waar Lawson faalde. Hij wist premier Thatcher eindelijk over te halen haar halsstarrig verzet tegen het verlies van een stukje Britse souvereiniteit op te geven. Met dat wapenfeit verleende hij in een klap geloofwaardigheid aan een speculatie die al lang de ronde doet: als Margaret Thatcher uiteindelijk genoeg krijgt van het leiderschap, ziet ze John Major als haar ideale opvolger. Wie haar, Margaret Thatcher, weet te overtuigen, moet waarachtig in staat geacht worden het electoraat achter zich verzameld te krijgen.

Voor Nigel Lawson, de arrogante voorganger van Major, was het allemaal een beetje teveel. 'Beter laat dan nooit', beet hij een BBC-microfoon op de late vrijdagavond zijn reactie op de toetreding toe. Lawson lijdt nog steeds onder de vernedering hem aangedaan door Thatcher en haar economisch adviseur Sir Alan Walters, die hem in oktober 1989 uiteindelijk dwong abrupt zijn biezen te pakken. Hij zag zijn beleid om met sterling alvast de waarde van de D-mark te schaduwen , als was Groot Brittannie al EMS-lid, door Thatcher en Walters stelselmatig ondermijnd, met voor de economie fatale gevolgen. Lawson vertrok. Gisteren had hij zich al voldoende van het nieuws van vrijdag hersteld om te reageren in de stijl die het publiek van hem gewend is.

'Mijn vertrek heeft het althans indirect voor Major gemakkelijker gemaakt om de Prime Minister tot andere gedachten te brengen', zei hij uit de hoogte. En: 'Het was erg jammer dat de premier in 1985 niet naar mij heeft willen luisteren. Dan waren we nu in een betere economische positie geweest.'

Wat is de reden dat aan John Major is gelukt, wat Lawson niet voor elkaar heeft kunnen krijgen? Politieke benauwenis, dat is de reden. Over anderhalf jaar uiterlijk moeten de Britten naar de stembus en Thatcher hoeft de opiniepeilingen niet eens te raadplegen om te weten dat een combinatie van knellende (hypotheek-)rentes en met 10 procent gestegen prijzen stemmen in de schoot van een hervormd Labour zal werpen. De rente, d ie nu al een jaar op 15 procent staat om de consument af te houden van overbesteding, heeft veel bedrijven zo in de problemen gebracht, dat economen twisten over de vraag of Groot-Brittannie al in een recessie terecht gekomen is, dan wel aan de rand daarvan staat.

De Conservatieve regering heeft uit verkiezingsoverwegingen dringend behoefte aan nieuws over economische meevallers. John Major is de man die dat nieuws moet verschaffen. Die positie heeft de gedoodverfde premier-van-de-toekomst gebruikt om Margaret Thatcher over de streep te trekken. Wilde de rente, aan de vooravond van de Conservatieve Partij-conferentie, met 1 procentpunt naar beneden komen, dan kon dat alleen indien er tegelijkertijd een sterk signaal zou worden uitgezonden naar de financiele wereld, dat het de Britse regering ernst blijft met de bestrijding van inflatie. Dat sterke signaal, betoogde Major, moest de al zo lang aangekondigde, maar steeds maar uitgestelde Britse toetreding tot het EMS worden. Alleen met die zichtbare garantie zouden beleggers weten dat hun investeringen hun waarde zouden behouden en zou er geen vlucht uit het pond (met een inflatieopdrijvende waardedaling als gevolg) optreden.

Het scenario waarvoor premier Thatcher althans dit stukje Britse zelfstandigheid heeft willen opgeven ziet er als volgt uit. Groot Brittannie heeft van alle landen in het EMS de hoogste bankrentes. Beleggers zullen hun geld naar Londen overbrengen, nu ze eenmaal kunnen rekenen op een redelijke stabiliteit in de waarde van het pond (de tegenwaarde van 3,33 gulden, minus of plus 6 procent 'schommelruimte'). Die toestroom van geld in de komende zes a zeven maanden (de 'wittebroodsweken' die het gevolg zijn van toetreding), zal aanleiding geven tot nieuwe renteverlagingen

Op het moment dat kiezers tevreden constateren dat hun hypotheekrente omlaag gaat en bedrijven aan optimisme winnen, slaan de Tories toe en schrijven verkiezingen uit. John Major is opnieuw de man die daarvoor het juiste moment moet kiezen, maar schattingen wijzen naar juni, dan wel oktober 1991. Dat zou het laatst mogelijke moment zijn 'a window of opportunity', zegt Labour beschuldigend voor duidelijker gaat worden wat de toetreding tot het EMS gaat kosten in bijvoorbeeld werkloosheid ook al geen stemmentrekker.

De U-bocht van premier Thatcher op het punt van toetreding tot het EMS hoeft geen illusies te wekken over een plotselinge bekering tot het geloofsartikel van Europese monetaire eenheid (EMU). De Britse EG-commissaris, Sir Leon Brittan, zei gisteren dat Groot-Brittannie met toetreding tot het EMS 'de Rubicon is overgetrokken' en zich gecommitteerd heeft om met de Europese partners 'een enkele munteenheid' te aanvaarden. Premier Thatcher sprak dat dit weekeinde bij voorbaat al tegen door te zeggen dat ze gekant is tegen een enkele Europese munteenheid 'en diezelfde opstelling geldt ook voor ons Parlement'.