WILDE WESTEN

De betekenis van de gestadige Amerikaanse uitbreiding naar het westen is het eerste en het beste in 1893 geformuleerd door de befaamde Amerikaanse historicus Frederick Jackson Turner. Volgens Turner ontstond uit de voortdurende strijd van de pioniers met de wildernis een democratische samenleving, die werd gekenmerkt door individualisme en zelfstandigheid. Turner wist met zijn 'frontier-these' menig historicus te inspireren tot de gedachte dat de trek van oost naar west voor de Amerikaanse historische ontwikkeling bepalend was. Populair was de mening dat het westen en het op de oude wereld georienteerde kapitalistische oosten tegengesteld waren. Het westerse elan veegde de tradities van het conservatisme en de privileges van het ambtenarendom in Washington weg en maakte een unieke ontwikkeling naar een immigrantennatie mogelijk.

Met de frontier-these is nadien in de Amerikaanse historiografie herhaaldelijk afgerekend. Kern van de oppositie was de constatering dat de Turner-aanhangers het westen te romantisch benaderden en te weinig oog hadden voor het gewelddadige en gewetenloze karakter van de samenleving. Ondanks de ontkrachting van de Turner-these blijken Europeanen en Amerikanen gevoelig voor de romantisch-nationalistische typering van de regio. De Marlboro-reclame met de onafhankelijke, hard werkende en soms in de verte starende 'cowboy', is hiervan een goed bewijs. De idyllisch ingestelde consument houdt ervan een merk te roken dat geassocieerd wordt met een energieke persoonlijkheid, die een is met de natuur. Deze fictie van het Wilde Westen overheerst nog steeds krachtig de werkelijkheid van een 'cowboy-cultuur' die slechts twee decennia duurde, namelijk van 1860 tot 1880. De koeiejongens werden vanaf 1860 belangrijk toen het vee naar de treinen naar het noorden moest worden gedreven, maar vervielen al vanaf 1880 tot de status van keuterboer of mijnwerker omdat de 'prairies' door overbegrazing dorre vlaktes waren geworden.

In The American West as seen by Europeans and Americans, staat het imago van het westen centraal en wordt er een poging ondernomen verscheidene conventionele wijsheden over het westen te doorbreken. Behalve een grote aandacht voor de begripsbepaling - zijn 'West' en 'frontiers' het equivalent van unieke regio en beschavingsgrens? -, bevat de bundel een aantal uiteenlopende studies. Eetgewoonten, prostitutie, elektriciteitsvoorzieningen, economische situatie van de agrarische gemeenschap, fotografie, reisgeschriften van immigranten, en andere onderwerpen, geven zowel inzicht over het onstaan van de standvastige fabels over het westen als hoe de regio van haar mythe ontdaan kan worden.

Dat de auteurs uitgebreid onderzoek doen naar de gevolgen van de instandhouding van de Turner-these, is een uiterst belangrijk gegeven. De geest van de Turner-these dwaalt vandaag de dag nog hardnekkig rond. In het onlangs opnieuw uitgegeven Cadillac Desert van Marc Reisner, wordt uitgebreid op de gevolgen van de instandhouding van deze legende gewezen. Doordat het westen met grensverleggingen en veroveringen werd geassocieerd, stond Washington heel makkelijk toe dat geweldige bedragen voor de bouw van stuwdammen werden uitgegeven, met als gevolg dat bekkens dichtslibden en landbouwgebieden en daarmee de westelijke identiteit verdwenen. Naast de zorg van de auteur om de wegkwijning van de westelijke beschaving, is het zijn verdienste dat hij haarfijn verklaart hoe de dammen -'cadillacs'- in de woestijnen tot stand kwamen. Beinvloed door het 'ondernemende, grensverleggende imago van het westen' vroeg Washington zich opvallend weinig af in hoeverre het bouwen van een stuwdam wenselijk was. In plaats daarvan beconcurreerden verscheidene afdelingen van het 'Interior Department' elkaar om de zeggenschap over zo'n stuwdam. Volgens Reisner weet een alliantie van 'pseudo-conservatieve waterlobbyisten en pseudo-socialistiche New Dealers' steeds op de romantische gevoelens van het Congres jegens het westen in te spelen. Het belang van een studie naar de gevolgen van de beeldvorming over het Westen wordt met Cadillac Desert aangetoond en Kroes' bundel is hiertoe een goede aanzet, zij het met de waarschuwing dat de ontkrachting van de legende juist tot een versterking ervan kan leiden.

The American West as seen by Europeans and Americans Rob Kroes, redactie 455 blz., geill., Amsterdam Free University Press 1990, f90, - ISBN 90 6256 8750

Cadillac Desert. The American West and its Disappearing Water door Marc Reisner geill., 582 blz., Viking 1990, f63,10 ISBN 0670199273