Nederlands clubvoetbal door Cup-drama op niveau IJsland

ROTTERDAM, 6 okt. In de zomer van 1989 luidde de spelersvakbond VVCS de noodklok. 'Nederland dreigt op voetbalgebied af te zakken naar het niveau Luxemburg', voorspelde Rob Jansen van het familiebedrijfje naar aanleiding van de massale uitverkoop aan het buitenland. De toch al matige nationale competitie werd als gevolg van het EK-succes inderdaad verder uitgehold. Nog geen anderhalf jaar later blijkt die sombere prognose al bijna realiteit.

Althans, puur cijfermatig gezien is de Nederlandse inbreng op het Europese podium nu vergelijkbaar met IJsland dat in de vorm van het beruchte Fram Reykjavik ook nog een ijzer in het vuur heeft. Het beeld is misschien enigszins vertekend door de uitsluiting van Ajax, maar de landskampioen sneuvelde vorig jaar ook al in de eerste ronde tegen een ploeg uit wat Ernst Happel noemt de operette-competitie. In het puntenklassement voor het seizoen 1992/1993 dreigt Nederland zijn derde deelnemer aan de strijd om de UEFA Cup te verliezen. Italie (acht clubs) en Spanje (vijf clubs) maken na de eerste de ronde de dienst uit in de Europa Cup-toernooien.

De recessie heeft het Nederlandse voetbal in een houdgreep. Hoe kon de teloorgang zo razendsnel om zich heen grijpen na het gouden jaar 1988? Toen stonden Ajax en PSV nog in twee Europa-Cupfinales en Oranje pakte de Europese titel. Een momentopname blijkt achteraf. De interesse uit het buitenland voor het kwetsbare Nederlandse voetbal nam toe en dat leidde niet alleen tot ingrijpende transfers waar zelfs PSV niet aan ontkwam met het vertrek van Ronald Koeman naar Barcelona maar ook tot een prijsopdrijving in de honorering. Aankomende talenten als Roy en Richard Witschge konden plotseling gigantische salariseisen stellen. Terwijl de vedetten Wouters, Koeman, Van Basten en Gullit de miljoenen zagen binnenstromen.

De verwennerij leidde tot een gemakzucht die zijn weerslag vond op het veld. Ajacieden lopen nu in colbertjes rond van 2700 gulden. Wouters keek afgelopen woensdag niet eens naar de martelgang van PSV; is dus lekker met z'n vak bezig. Op het WK in Italie waren de spelers van Oranje verbolgen omdat hun stereo-toren, een cadeautje van de sponsor, geen CD bevatte. Bij vertrek liet een aantal van de heren internationals de hele installatie achter voor de verbijsterde kamermeisjes, want dat was beter dan alles meesjouwen. De volgevreten vedetten worden met de dag plichtmatiger in hun werk. Zo keek Gullit een verslaggever vragend aan toen hem werd gevraagd naar de Supercup-wedstrijd tegen Sampdoria, die volgende week live door de NOS wordt uitgezonden. Hij wist niets van dat duel, er zijn ook zoveel verschillende toernooien.

De uitschakeling van PSV heeft Eindhoven en omgeving in diepe rouw gedompeld. De 'yuppen' in de dure business-seats zullen het voorlopig met competitiewedstrijden tegen SVV en en RKC moeten doen. Het gaat te ver om de catastrofe, zoals manager Ploegsma het noemde, in de schoenen te schuiven van technisch directeur Robson. De Brit heeft bijvoorbeeld part noch deel gehad aan de aankopen Bosman en Erwin Koeman, die karakterspelers als Lerby en Kieft moeten doen vergeten. PSV heeft met het aantrekken van Robson wel een duur risico genomen. Volgens ingewijden went de voormalige manager van het Engelse team maar moeizaam aan het werk van een clubcoach. Hij leunt bovendien al drie maanden op de schouders van zijn assistent Dorjee die hem voortdurend wegwijs moet maken in het taktisch gevarieerde Nederlandse voetbal. In de Engelse league hanteert elk team hetzelfde systeem. Maar hier wisselt dat van een kerstboomconcept (FC Den Haag) tot een speelwijze met 'operationele flanken'. MVV opereert weer met twee vleugelaanvallers zonder centrumspits. Robson moet zich als een kat in een vreemd pakhuis voelen. Vandaar dat hij het bestuur adviseerde zo snel mogelijk met Dorjee rond de tafel te gaan zitten om te praten over contractverlenging. Maar de Delftenaar wil eerst met voorzitter Ruts in conclaaf, want de samenwerking met Robson gaat op een heel andere basis als die met Hiddink.

In menselijk opzicht staat Robson bij PSV te boek als een gedreven, doch aimabele man. Geen kwaad woord over 'Bobby', met wie het bestuur zo graag in Europa wilde koketteren. Dat zal derhalve vooralsnog beperkt blijven tot vriendschappelijke wedstrijden. In de competitie kijkt PSV als een aangeslagen bokser nu al met angst en beven uit naar de confrontatie met Ajax op 28 oktober.

De problemen in het elftal hebben zich van de laatste linie verplaatst naar de aanval. Bosman ergert zich aan de spelopvatting van Romario die daardoor ook niet op scherp staat. De ex-Ajacied piekert te veel en is introvert. Bosman klaagt over de aanvoer van de vleugels. Maar tegen Montpellier slaagde hij er niet in om een van de dertig voorzetten te verzilveren. Vandaar die wissel. Zijn argument dat hij voor Romario te veel werk moet verzetten is in de ogen van de technische leiding niet steekhoudend. Bij KV Mechelen moest hij immers ook het vuur uit de sloffen lopen. De Eindhovense club is tot dusver ook niet erg te spreken over de inbreng van Erwin Koeman. De middenvelder doet z'n best maar kan zich in het veld niet als de persoonlijkheid profileren waar PSV op hoopte. De achillespeesblessure mag daarvoor niet helemaal als excuus gelden.

Als de prestaties van de clubs volgens de ijzeren wetten van het voetbal parallel lopen aan die van het nationale elftal dan is de positie van de teruggekeerde generaal niet te benijden. Over anderhalve week staat Oranje in Porto tegen Portugal voor de EK-kwalificatie. PSV en Ajax bewaren weinig goede herinneringen aan die stad. Alleen een klinkende overwinning kan voorlopig de indruk wegnemen dat het Nederlandse voetbal niet is afgedaald tot het rijk der voetbaldwergen.