Matrozen en piloten weten nog niet waar ze aan toe zijn; Inzet in Golf blijft onduidelijk

DEN HAAG, 6 okt. Terwijl de Koninklijke Marine in de broeierige hitte van de Golf de wapens op gereedheidsstand 1 heeft staan en aan de piloten van het squadron Twentse F 16's al speciale, luchtige pakken zijn uitgereikt, gaat het thuisfront onverminderd verder met de discussie over 'de Nederlandse bijdrage'. Hoe ver 'Nederland' wil gaan, is nog steeds duister. Matrozen en piloten weten niet waar ze aan toe zijn. Ministers, hoge ambtenaren en defensietop doen geheimzinnig en wekken geregeld de indruk met kaarten in de mouw te spelen.

Als de Tweede Kamercommissies voor buitenlandse zaken en defensie maandag voor de vierde keer sinds 2 augustus met de beide ministers bijeenkomen, kunnen zij terugzien op weer een verwarrende week. Voor de F 16's is bijvoorbeeld nog geen basis in het Golfgebied gevonden. En bovendien is het ook helemaal niet zeker of er wel F 16's worden ingezet; er kan ook iets anders voor in de plaats komen, kreeg men van Ter Beek en Van den Broek te horen. Nee, wat daarvoor in aanmerking komt, daar lieten ze zich niet over uit.

Londen wil van Nederland een NBC-contingent voor bestrijding van de gevolgen van nucleaire, bacteriologische en chemische wapeninzet, en om geneeskundige troepen, meldde De Telegraaf paginabreed. De woordvoerders zeiden dat hen er niets van bekend was, maar minister Van den Broek zei in New York dat wel een inventarisatie was gemaakt bij de Westeuropese Unie van de wensen die de Britten en Fransen hebben voor hulp van gespecialiseerde eenheden van de andere WEU-landen. Staan op dat lijstje dan ook NBC- en geneeskundige troepen? Dat weet ik niet, zei de minister. Jawel hoor, zeiden de ministeries toen plotseling, die staan er inderdaad op.

De minister van buitenlandse zaken nog steeds in New York vond dat je nooit 'nooit' zou moeten zeggen in dit soort situaties. Nee, zei de minister van defensie daarentegen in Dubai, er gaan geen grondtroepen naar het Golfgebied. Alleen een specifiek verzoek daartoe van de Verenigde Naties zal Nederland in overweging nemen.

De VN-eis van Ter Beek was echter strijdig met hetgeen de regering met instemming van de beide Kamercommissies steeds heeft gezegd, namelijk dat inzet onder VN-vlag geen absolute eis is. Ter Beek is te haastig en te categorisch met die uitspraak, zei woordvoerder Gualtherie van Weezel van coalitiegenoot CDA dan ook. 'Zonder dat we daarover hebben overlegd, is de VN-vlag ineens een voorwaarde geworden en worden grondtroepen op voorhand uitgesloten.'

Om het verhaal van de week compleet te maken, resteert nog de berisping die de commandant van de Nederlandse taakgroep in de Golf, kapitein ter zee Van Gurp, tijdens een persconferentie van zijn minister kreeg. Hij had openlijk kritiek op de in zijn ogen gebrekkige bevelsstructuur en op de beperking van het operatiegebied. De kapitein wilde weten wie nu eigenlijk de leiding zou nemen in geval van oorlog. 'Want het wordt hier met de dag gevaarlijker.' Het VVD-Kamerlid Weisglas vond de openlijke berisping door Ter Beek 'te ruw en te schoolmeesterachtig'. Bovendien was de klacht van de kapitein over de bevelsstructuur juist, vond hij.

Direct betrokkenen bij de discussie rond het Binnenhof bevestigen de indruk dat voor Ter Beek en de PvdA met de inzet van de schepen en de beschikbaarstelling van de F 16's de grens wel bijna is bereikt. De PvdA trekt de streep voor de inzet van grondtroepen. Hun argumenten zijn sterk: Nederland zou zijn troepen immers altijd onder bevel van een groter land moeten stellen, zonder invloed te houden op de uiteindelijke inzet. Bovendien kun je slechts onder heel bepaalde voorwaarden dienstplichtigen sturen. Ook CDA-defensiespecialist en oud-officier Frinking is er tegen. 'Ik ben bang dat dat een grote ellende wordt.' Hij is bang dat Nederland zich blameert.

Zijn partijgenoot Gualtherie van Weezel is wel geneigd kleine eenheden grondtroepen, bijvoorbeeld geneeskundige troepen, beschikbaar te stellen. 'Als we dat niet eens willen, wekken we de indruk op veilige afstand te willen blijven en anderen de kastanjes uit het vuur te laten halen.' Bij het ministerie van buitenlandse zaken begint men zo langzamerhand ook in die richting te denken. Nederland lag zo mooi in de voorste linie met zijn schepen en vervolgens zijn F 16's. Met de F 16's naar Turkije is het misgelopen en als er niet snel alsnog een bestemming voor wordt gevonden, moet er iets anders worden bedacht.

Van den Broek hoopt er op dat de Veiligheidsraad in een volgende resolutie een militair ingrijpen mogelijk zal maken. Of Ter Beek dat ook hoopt, is twijfelachtig. Ook als de Britse, Franse en Amerikaanse vlaggen in het Golfgebied zouden worden vervangen door de blauwe VN-vlag, zou Nederland nog altijd weinig te zeggen hebben over de inzet van eventueel voor die VN-macht beschikbaar gestelde kleine contingenten grondtroepen.

Van den Broek heeft inmiddels wel in New York een soort van dubbel 'contingency-plan' gelanceerd. In zijn rede voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties pleitte hij er voor, dat de in het Golfgebied opererende landen een schema opstellen voor het geval de zaak plotseling in een militaire confrontatie overgaat, bijvoorbeeld doordat Irak Israel aanvalt. Aan de andere kant moet men afspreken op welk moment men met Saddam Hussein wil gaan praten. Van den Broek vindt dat dit kan op het moment dat de Iraakse leider serieus aankondigt zich te zullen terugtrekken. Er kan dan over opheffing van bepaalde sancties worden gesproken, die echter pas effectief wordt op het moment dat Koeweit is ontruimd en alle gijzelaars zijn vrijgelaten.

De beide voorstellen van de minister hebben tot doel een steviger en rationeler basis te verlenen aan de hele operatie. De minister is in Europese kring niet zonder invloed, maar zijn handicap is dat Mitterrand, Thatcher en een aantal andere leiders, ieder voor zich, andere ideeen hebben. De beide Nederlandse ministers zullen, tenzij ze een basis voor de F 16's hebben gevonden, maandagavond tegenover de Kamercommissies dus weinig meer te bieden hebben dan een overzicht van de gebeurtenissen. Premier Lubbers sprak gisteravond op zijn wekelijkse persconferentie dan ook van een 'bijpraat-overleg'.

    • Rob Meines