Licht gaat aan in de donkere kamer; Computer maaktoffset-plaat

Het maken van een offsetplaat (drukplaat) voor een krantepagina gaat met een groot aantal tussenstappen gepaard, maar daar komt verandering in. Een aantal fabrikanten werkt hard aan computer to plate-technieken, waarbij van de opgemaakte teksten uit de computer meteen een plaat wordt gemaakt.

De traditionele methode is als volgt: op een dun aluminiumplaatje dat voorzien is van een lichtgevoelige laag wordt een reusachtig negatief van de opgemaakte krantepagina gelegd. Een sterke lichtbron wordt aangeknipt en na ontwikkeling en spoelen blijft op de plaatsen waar het licht kwam een stevig laagje op de plaat achter dat inktlievende ('oleofiele') eigenschappen bezit. De inkt van de inktrol blijft daar kleven en krijgt op de niet belichte gedeelten geen vat.

Het op deze wijze gereedmaken van de offsetplaat is een kwestie van enkele minuten, maar daar ging heel wat aan vooraf. Redacteuren hebben de kopij op hun computers bewerkt en naar de zetmachine gestuurd. Daar komt het in een lange strook leesbare kopij uit. De vormgever knipt de strook in stukken, opmakers plakken de stroken volgens zijn aanwijzingen in en de pagina wordt gefotografeerd. Het uiteindelijk resultaat is het reusachtige negatief dat op de plaat wordt gelegd.

Dat hele proces zal straks met de elektronische opmaak veranderen. Op een scherm zal de vormgever de compositie van de pagina bepalen, compleet met foto's en andere afbeeldingen. Met een druk op de knop kan de kant en klare pagina vervolgens worden gezet.

Het zou natuurlijk nog veel mooier zijn als van die beeldschermpagina meteen een offsetplaat zou worden gemaakt; de tussenstappen van het zetsel en het negatief kunnen dan worden overgeslagen. Verschillende fabrikanten werken daaraan: Hoechst, Dupont-Howson en Chemco. Chemco (een multinational met 270 miljoen omzet in grafische produkten) is in zijn vestiging in Soestduinen al een heel eind gevorderd. Met een subsidie van ruim een miljoen gulden van EZ (uit de zogeheten 'STIPT'-pot) is een procede ontwikkeld dat, naar Chemco claimt, gevoeliger is dan dat van Hoechst en scherper dan van Dupont-Howson.

Alle computer to plate-systemen werken met laserbelichters, ook het systeem waar Chemco zich op baseert. De offsetplaat wordt om een cilinder gevouwen en via een roterend spiegeltje 'beschrijft' een laserstraaltje de plaat; na elke omwenteling schuift de laser een stukje opzij en zo komt de hele plaat aan de beurt. Op grond van de informatie die de pagina aanbiedt een bitmap flitst de laser even aan waar het zwart moet worden en blijft hij uit waar het wit moet blijven.

Probleem is de betrekkelijke ongevoeligheid van de plaat. Je moet met zware lasers aankomen, die in het ultraviolet gebied licht uitzenden, wil van enige zwarting sprake zijn. Die lasers zijn duur, gebruiken veel energie en moeten gekoeld worden. Chemco is er in geslaagd een plaat te vervaardigen die de gevoeligheid van filmmateriaal combineert met de stevigheid van de klassieke lichtgevoelige plaat. Deze plaat kan met veel goedkopere lasers worden belicht. In samenwerking met een andere fabrikant is een in water oplosbare polymeer (kunststof) ontwikkeld waarin lichtgevoelig zilverhalogenide materiaal is opgenomen. Na belichting en ontwikkeling veranderen de zilverhalogenide kristallen op de belichte plaatsen in zilver en de ontwikkelaar reageert met het in water oplosbare polymeer. Het resultaat van dit proces, crosslinken (of 'vernetting') genoemd: het polymeer verandert in een harde, waterbestendige laag. Na het wegwassen van de niet belichte stukjes (met water) blijven de belichte gedeelten als harde, oleofiele gedeelten achter en de offsetplaat is klaar.

Chemco wil aan het eind van volgend jaar met het procede op de markt komen. Voor het met de computer opgemaakte drukwerk breekt dan een nieuw tijdperk aan. Grote kranten zullen het systeem nog niet toepassen. De belichtingstijd van de laserplaat is met de belichter die Chemco gebruikt nu vijf minuten en weliswaar kan de eerste plaat er dankzij het weglaten van alle tussenstappen heel snel zijn, elke volgende plaat duurt ook weer vijf minuten. Het traditionele systeem heeft als voordeel dat als het negatief er eenmaal is, in hoog tempo identieke platen kunnen worden aangemaakt. Voor een krant, waar meestal met meerdere platen tegelijk dezelfde pagina wordt gedrukt, is dat van groot belang. Chemco verwacht overigens dat de belichtingstijd binnen afzienbare tijd tot een a twee minuten zal dalen.