'Lees mijn lippen: Geen nieuwe belastingen' komt Bush duur testaan; Middenklasse in VS teleurgesteld

WASHINGTON, 6 okt. De voornaamste oorzaak voor de politieke scheuring in het Huis van Afgevaardigden over de begroting is in een zin samen te vatten: 'Lees mijn lippen: geen nieuwe belastingen'.

Het was de slagzin voor de verkiezingscampagne voor president Bush. Kiezers en vooral de congresleden van zijn eigen partij geloofden hem. Geconfronteerd met een begrotingscompromis dat 134 miljard dollar aan verhogingen in heffingen en accijnsen in vijf jaar behelsde, vielen ze af. Van de Republikeinen stemden er 105 'nee' en slechts 71 'ja'.

De slagzin 'geen nieuwe belastingen' weerhield Bush er ook van om de inkomstenbelasting voor de rijken te verhogen. Toen hij eerder dit jaar terug was gekomen van zijn belofte, redde hij zich later door te zeggen dat het om inkomstenbelasting ging. Het hoogste inkomstenbelastingpercentage bedraagt 33 procent. Voor de allerhoogste inkomens valt het terug naar 28 procent. Dit is de Democraten een doorn in het oog. Toen uit berekeningen van de commissie voor overheidsfinancien van het Huis van Afgevaardigden bleek dat het begrotingscompromis de laagste inkomensgroep 2 procent kostte, terwijl de top 1 procent (428 duizend dollar netto per jaar) slechts zeven tiende procent achteruit ging, vielen veel Democraten af. Toch twijfelden zij aanvankelijk sterker dan de Republikeinen omdat de Democraten meestal de schuld krijgen voor problemen in het Congres. President Bush had dat tijdens campagnevoeren voor Republikeinse kandidaten aangescherpt. Maar uiteindelijk kozen ze de aloude klassestrijd. De rijken, die het meeste hebben geprofiteerd van de Reagan-jaren, moeten de zwaarste lasten dragen, zeker als het tekort moet worden weggewerkt. Als Bush het tarief voor de hoogste inkomens terug had gebracht naar 33 procent, had hij zijn eigen stokpaardje, verlaging van de belastingen op de vermogensaanwas, gemakkelijk kunnen doorvoeren. Zowel Republikeinen als Democraten konden bij de kiezers op iets wijzen wat hen dierbaar was.

Ook bij de kiezers heeft de slagzin 'geen nieuwe belastingen' schade aangericht. Het liet hen in de waan dat hun geld niet nodig was. Zeker nu de regering het toch verkwanselde aan het half biljoen kostende spaarbankschandaal. Een treffende uitspraak bij een opiniepeiling was ook: 'Waarom moet ik betalen voor het spaarbankschandaal. Waarom doet de overheid het niet?'

De ontevredenheid komt ook doordat de Amerikaanse middenklasse al sinds de Carter-jaren ('76 tot '80) achteruit is gegaan. De rijkdom kwam vooral bij anderen terecht.

De Amerikanen kozen al jaren een Republikeinse president om de belastingen laag te houden en een Democratisch Congres om hun favoriete overheidssubsidies of voorzieningen in stand te houden. De enorme staatsschuld die door het buitenland moet worden gefinancierd, doet blijken dat het niet werkt.

Na de toespraak van Bush om de kiezers te overtuigen van een noodzaak van een begrotingscompromis dat het tekort binnen vijf jaren tot nul zou reduceren, ontstond er plotseling een grote revolte. Kiezers belden massaal op om tegen de Bush voorgestelde formule te protesteren. Het middel van de toespraak voor de televisie werkt voor Bush lang zo goed niet als voor Reagan. Het laat ook zien hoe fluide en onvoorspelbaar de stemming is in de Verenigde Staten. De mensen lieten een president die in de opiniepeilingen historische hoogten bereikt, zonder pardon vallen. Gisteren belden andere kiezers op om te laten weten dat ze walgden van het geharrewar rond het verworpen begrotingscompromis.

Voor Bush is de tegenstem in het Huis van Afgevaardigden een grote, persoonlijke nederlaag. Hij had Republikeinen en Democraten persoonlijk het hof gemaakt. Iedereen had hij gebeld. Drie voormalige presidenten, Nixon, Ford en Reagan hadden meegeholpen met telefoontjes. Vrijdagmiddag opende Bush ook de kabinetszitting met een gebed.

De begrotingscrisis hangt ook samen met de geringe aandacht van Bush voor binnenlands beleid. Zijn grote persoonlijke populariteit dankte hij eerst aan de opening van het oostblok en later aan de manier waarop hij de Golfcrisis heeft aangepakt. Het publiek gaf aanzienlijk lagere cijfers voor zijn behandeling van binnenlandse en financiele problemen. Dit verlies kan zijn gezag in buitenlandse zaken ook aantasten. Tijdens het debat donderdagnacht waarschuwden veel Congresleden die voor het compromis stemden, dat het land 'in gevaar was' maar het hielp niets. Sommigen protesteerden zelfs tegen de duurte van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in de Golf. Het begrotingsincident heeft de politieke verhoudingen in Washington grondig veranderd.