GATSONIDES

Autocoureurs vormen over het algemeen eminente vliegers. Beide categorieen denken in snelheid, verrichten automatisch de juiste handelingen en de manier waarop een aantal Formule I-coureurs in hun Lear Jets naar de circuits reist vormt voor hun vaak een welkome afwisseling van het racen. Ex-wereldkampioen Nelson Piquet uitgenodigd door een Brits stuntteam om eens mee te vliegen toonde zich zelfs zo getalenteerd dat de squadron-leader verklaarde dat hij hem zelfs zonder het vereiste brevet wel zou willen engageren.

Tegen die achtergrond is het nauwelijks verwonderlijk dat de grootste ambitie van Maurits Gatsonides (Maus) aanvankelijk was militair-vlieger te worden. Nauwelijks acht jaar stak de zoon van de assistent-resident van Soerakarta op Java zijn rechterwijsvinger tussen de ketting en een tandwiel van zijn vaders fiets en dat kostte hem een vingerkootje. Weg was een carriere als vlieger voor Maus, die toen al een bijna maniakale voorliefde voor snelheid en techniek etaleerde. Niettemin legde Gatsonides als mecanicien bij de KLM de basis voor een kleurrijke loopbaan, die varieerde van technicus tot uitvinder en van autobouwer-coureur tot ondernemer.

In het boekje Race Zonder Finish is het leven van de nu negenenzeventigjarige Gatsonides opgetekend, geillustreerd met veel authentiek fotomateriaal. Met een erfenis van zijn grootouders begon Gatsonides voor de oorlog een garagebedrijf dat het vijf jaar uithield. Toen de Duitsers binnenvielen bleek zijn werkelijke talent, dat van uitvinder. Hij maakte naam met de eerste experimentele Gatsonides-Gas-Generator, waardoor auto's, maar ook schepen ondanks een gebrek aan benzine toch konden worden gebruikt. Bij de verfilming van Erik Hazelhoff Roelzema's boek Soldaat van Oranje is nog veel moeite gedaan zo'n GGG op te sporen. Echter tevergeefs.

Na de oorlog startte Gatsonides opnieuw een eigen garagebedrijf, waar ook de eerste Gatford (Gatso-auto) werd gefabriceerd. Gatsonides toonde zich altijd echter meer technicus dan zakenman. De wagens - geleverd aan welgestelde kooplieden en society-figuren konden wegens gebrek aan kapitaal niet in serie worden geproduceerd en daardoor ging het project uiteindelijk op de fles. Daarna legde Gatsonides zich vol energie toe op het beroep van rallyrijder-coureur, dat uitmondde in zijn grootste sportieve succes, het winnen in 1953 van de Rallye Monte Carlo.

In die periode werd tevens de basis gelegd voor de uitvinding die hem wereldberoemd zou maken. De Gatso-meter, de gesel van de snelheidsmaniak in het huidige autoverkeer die ook wordt gebruikt in de zwemsport, zag het licht. Eerst gebeurde dat in een heel primitieve vorm met twee slangetjes die over de weg waren gespannen. Maar tegenwoordig wordt de geavanceerde computergestuurde snelheidsapparatuur als een fijnmazig net aangebracht door heel Nederland door Gatsonides, zijn zoon Tom en zo'n twintig medewerkers naar meer dan veertig landen over de hele wereld geexporteerd.

Race Zonder Finish is voor de geinteresseerde lezer voornamelijk een uniek document over een tijd die nooit meer in deze vorm terug zal keren. Ook niet voor Gatsonides, hoewel hij onlangs met de herleving van de Mille Miglia-rally voor oldtimers als deelnemer zelfs op zijn leeftijd nog een poging heeft gedaan iets van dat verleden terug te vinden.