Europa heeft als potentieel slagveld van Oost en West geheelafgedaan

WENEN, 6 okt. De afspraken die de Amerikaanse en Sovjet-ministers van buitenlandse zaken, Baker en Sjevardnadze deze week in New York maakten over een reductie van de conventionele bewapening in Europa, hebben een akkoord en daarmee de topconferentie op 19 november in Parijs, veiliggesteld. De grootste struikelblokken zijn nu uit de weg geruimd, maar dat betekent niet dat er niets meer te doen is voor de onderhandelaars bij de CFE-besprekingen in Wenen. Het akkoord is nu voor de helft rond, aldus de Westduitse delegatieleider in Wenen, Rudiger Hartmann.

De twee ministers vonden in onderling overleg een oplossing voor een van de lastigste onderwerpen die in Wenen op tafel lag, namelijk de kwestie van de te land gestationeerde Sovjet-marinevliegtuigen. Moskou wilde die toestellen buiten het akkoord houden wegens de grote aantallen Amerikaanse marine-vliegtuigen op schepen. De VS wilden daar niet aan, omdat zo'n oplossing de Sovjet-Unie de mogelijkheid zou geven vliegtuigen aan een akkoord te onttrekken door ze in marinekleuren te schilderen. Het nu bereikte compromis, waaraan de Westduitse minister van buitenlandse zaken Genscher een substantiele bijdrage heeft geleverd, houdt de marine-vliegtuigen buiten een CFE-akkoord, maar in ruil daarvoor geeft de Sovjet-Unie wel de garantie dat er niet meer dan 500 van deze toestellen zullen zijn.

Overigens voorziet het akkoord, zoals het er nu naar uitziet, nauwelijks in een reductie van het aantal gevechtsvliegtuigen van Navo en Warschaupact. Het maximum aantal is vastgesteld op 7.000 van elk van beide bondgenootschappen, terwijl de Navo-landen er op dit moment maar 6.260 in Europa hebben gestationeerd. Nog niet duidelijk is hoeveel van de 7.000 vliegtuigen van het Warschaupact Sovjet-vliegtuigen mogen zijn, maar aan

genomen wordt dat dit aandeel boven de 5.000 zal komen te liggen.

De gemaakte afspraken en het relatieve gemak waarmee ze tot stand kwamen, geven wel aan dat Europa als potentieel slagveld tussen Oost en West geheel heeft afgedaan. Meningsverschillen over aantallen blijken nu snel voor een compromis vatbaar. Tekenend voor de nieuwe verhoudingen is verder dat er in het Parijs te ondertekenen akkoord geen afspraken meer komen te staan over aantallen manschappen, jarenlang een punt van strijd in Wenen. Kwamen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten in februari van dit jaar in Ottawa overeen dat de omvang van de Amerikaanse en Sovjet-troepen in de centrale Europese zone teruggebracht zou worden tot 195.000 man nu laat men de aantallenhelemaal buiten beschouwing.

Er zijn inmiddels afspraken over het vertrek van de circa 380.000 Sovjet-troepen uit de voormalige DDR en na die aftocht zou de Sovjet-aanwezigheid in Europa al feitelijk gereduceerd worden tot de 40.000 militairen die nu nog in Polen zijn gelegerd. En ook het vertrek van die troepen lijkt slechts een kwestie van tijd.

De onderhandelaars bij de CFE-besprekingen in Wenen zullen zich de komende tijdechter nog moeten buigen over de kwestie van de gevechtshelikopters, waarbij het dan vooral zal gaan over de vraag in hoeverre die kunnen worden omgebouwd voor civiele doeleinden. Ook is nog geen overeenstemming bereikt over de plaats waar wapensystemen geconcentreerd mogen worden. Dat zijn voor een deel technische kwesties die nogal wat detaillering vergen. Ook zullen de afspraken over inspectie op de naleving van de akkoorden nog nader moeten worden uitgewerkt.

Eerder werd al bekend dat Baker en Sjevardnadze het in New York in principe eens werden over de volgende maxima voor de Navo en Warschaupact: 20.000 tanks, 20.000 stuks artillerie, 30.000 gepantserde voertuigen, en 2.000 gevechtshelikopters.

Begin volgende week ontmoeten de landen van het Warschaupact elkaar om te overleggen welk aandeel van de reductie elk land afzonderlijk voor zijn rekening neemt. Baker en Sjevardnadze kwamen al overeen dat een land maximaal 33,7 procent mag hebben van de afgesproken aantallen wapensystemen met uitzondering van de gevechtsvliegtuigen, waarvoor afzonderlijke plafonds zullen moeten worden afgesproken. Na de vergadering van het Warschaupact zullen de onderhandelaars in Wenen nog ruim een maand de tijd hebben om de definitieve tekst op papier te zetten van het CFE-akkoord dat op 19 november in Parijs moet worden ondertekend op de topconferentie van de 34 CVSE-landen.