Afscheid van de meteropnemer; Haagse GEB leest meter opafstand

Als de apparatuur op tijd klaar is, zal aan het eind van dit jaar in Den Haag een bijzonder experiment met het elektriciteitsnet worden gestart. Behalve voor het transport van de stroom voor stofzuigers en gloeilampen zal het net ook gaan dienen voor het overbrengen van boodschappen tussen het Haagse en Voorburgse GEB en zijn afnemers. Belangrijkste doel: het op afstand aflezen van de meterstanden ('telemeting'). Daarnaast zal het energiebedrijf via het net apparaten bij zijn afnemers in en uit kunnen schakelen. Het experiment wordt in binnen- en buitenland met veel belangstelling gevolgd.

Ing. J. H. Griffioen, telemeting-expert en motor achter dit project: ' Via het net apparaten in- en uitschakelen is niet nieuw, dat doen we al veertig jaar. We hebben in Den Haag 30.000 huurboilers staan en die zetten we met een signaaltje door het net aan of uit. Dat is een laagfrequent toontje, 1500 Hz, dat op de 50 Hz van de netfrequentie wordt gesuperponeerd. In de meterkast wordt het signaaltje er met een ontvanger uitgehaald en vervolgens kan de groep waar de boiler op zit worden aan- of uitgezet en kan het hoge of het lage tarief worden ingeschakeld.'

Dat aan- en uitschakelen van zo'n grote groep stroomvreters, met als lokkertje het goedkope nachttarief, heeft alles te maken met het streven van de GEB's de pieken in het verbruik af te vlakken. Die 'piekschering' (peak shaving) is lucratief voor de GEB's en ook voor hun klanten omdat de elektriciteitsproducenten de GEB's laten betalen voor hun aandeel in de landelijke piek. Hoe lager hun aandeel, des te minder ze behoeven af te dragen.

Andere elektriciteitsbedrijven gebruiken wel een tijdklok in de meter voor overschakelen van hoog en laag tarief, maar het nadeel is dat een elektriciteitsstoring of de overschakeling op zomertijd roet in het eten gooit.

De steeds moeilijker wordende taak van de meteropnemer was aanleiding voor het Haagse GEB zich te bezinnen op telemeting. Griffioen: 'Pitbulls, buitenshuis werkende bewoners, het feit dat mensen steeds meer op hun privacy zijn gesteld al die dingen maken dat het opnemen van de meter steeds moeilijker wordt.'

Het aflezen van de meter op afstand is de oplossing: een opnemertje stuurt dan de meterstand als een digitale code via een communicatienet naar het GEB. Maar via welk communicatienet? Het GEB kwam na een uitgebreid onderzoek tot de conclusie dat daarvoor niet het telefoonnet, niet het kabelnet en ook niet de ether het meest geschikt was. De keus viel op het elektriciteitsnet zelf. Zonder veel bezwaar kunnen behalve de netspanning namelijk ook kleine elektronische boodschapjes in dat net worden getransporteerd. Met de moderne digitale codes kunnen die boodschappen bovendien van een unieke afzender- of adrescode worden voorzien volgens dezelfde methoden die in computernetwerken worden gebruikt.

Het GEB deed een haalbaarheidsstudie en kwam al gauw tot de conclusie dat een methode waarbij de signalen aan de hoogspanningszijde in en uit het net komen de voorkeur verdiende. Een laagspanningsvariant (laagspanning is in GEB-jargon 220 of 380 volt) zou betekenen dat in elk van de 1700 Haagse transformatorhuisje een telefoonaansluiting zou moeten komen en apparatuur voor de communicatie met het lichtnet. Griffioen: 'Het is natuurlijk veel aantrekkelijker om de verbinding met het net in een van de 14 'onderstations' te maken. Daar staan transformatoren die van de 25.000 volt uit de centrale 10.000 volt maken voor de transformatorhuisjes. Het zijn flinke gebouwtjes, daar kun je in wonen. Het probleem is: hoe kom je met je signaal door die transformatorhuisjes heen?'

Er bleven twee fabrikanten over die voor dit probleem een goede oplossing hadden: het Finse Valmet en het Zweeds-Zwitserse ABB, in Nederland door Datawatt vertegenwoordigd. Valmet had een systeem dat gebaseerd was op een laagfrequent signaal (rond 5000 Hz), ABB/Datawatt had een hoogfrequent systeem (50-80 kHz). Beide systemen hebben een voor- en een nadeel. Het voordeel van het laagfrequente systeem is dat de transformatoren zonder veel problemen worden gepasseerd. Het nadeel: laagfrequente signalen hebben een geringere transmissiecapaciteit. Dan maar hoogfrequent? De boodschappen gaan sneller, maar hoggfrequente signalen worden veel sterker gedempt. (Dat is overigens een van de redenen waarom de babyfoons die via het lichtnet werken zo'n klein bereik hebben: ze zijn naar een hoge frequentie verbannen.)

Vooral het passeren van de transformator stuitte op moeilijkheden. De oplossing was een speciale bypass: een verbinding tussen de primaire en secundaire wikkeling van de transformator in de huisjes.

Bij wijze van proef gaat het Haagse GEB nu bij 25 grootverbruikers een telemeetsysteem opstellen. De signalen worden zowel op de hoog- als de laagfrequente methode het net in gestuurd en onderzoek moet uitwijzen welke methode het best voldoet.

Belangrijk is natuurlijk de storings-ongevoeligheid van het systeem. Die wordt bereikt via verschillende methoden. Door een boodschap meerdere keren te versturen bijvoorbeeld, en voor het overige kunnen dankzij de geavanceerde transmissietechnieken die nu beschikbaar zijn voor een deel afkomstig uit militaire toepassingen nu ook flink verminkte signalen weer worden gereconstrueerd.

Het opmeten en versturen van water- gas- en elektriciteitsverbruik zijn niet de enige toepassingsmogelijkheden. Als het tot een grootschalige toepassing komt kan het GEB met behulp van de adrescode boodschappen het net in sturen die alleen voor een aangeslotene of voor een groep aangeslotenen bestemd zijn. Straatlantaarns kunnen op afstand worden ingeschakeld en het zal mogelijk worden aan het GEB opdrachten te geven als: 'Zet mijn wasmachine om 12 uur aan en om 13u30 weer uit'. Interessant voor het GEB zijn ook allerlei monitoring-faciliteiten. Een adres waar de gasafname plotseling scherp terugvalt terwijl het elektriciteitsverbruik hetzelfde blijft kan op enige extra aandacht rekenen. Griffioen: 'Het kan zijn dat die gasmeter defect is, maar voor hetzelfde geld is er met die meter geknoeid.'

Na invoering van telemeting kunnen gebruikers elke maand een rekening tegemoet zien en zo veel beter dan in het huidige systeem een indruk krijgen van hun werkelijke verbruik. Dat alles kan het energieverbruik drukken. Griffioen: 'Een GEB is een bedrijf dat probeert zijn omzet te verkleinen. Dat kost natuurlijk geld en dat proberen we terug te verdienen door de peak shaving en de andere mogelijkheden voor load-management die we met dit systeem kunnen bereiken. Zo snijdt het mes aan twee kanten.'

    • Warna Oosterbaan