Zeurende hartstocht; Onvoorspelbare roman van Ruth Rendell

Verwrongen hartstocht is altijd een specialiteit geweest van Ruth Rendell, maar seks speelde tot nu toe nooit een prominente rol in haar boeken. In haar beste werk was het juist altijd de suggestie van sluimerende passies achter een facade

van alledaaggebeurtenissen die de lezer naar adem deden snakken. In The Bridesmaid (1989) veranderde ze echter radicaal van koers en vertelde ze het verhaal van een heftige liefdesrelatie tussen een jongen en een meisje, met zoals te verwachten bij Rendell een fatale afloop. Dat rechttoe-rechtaan gegeven bleek ook fataal voor het boek. Zoals zoveel schrijvers die proberen een seksuele obsessie gestalte te geven, strandde Rendell halverwege omdat ze het particuliere niet algemeen wist te maken, met andere woorden: de lezer kon niet meegaan met de obsessies van de personages; hij stond erbij en keek ernaar.

Ook Going Wrong, haar nieuwste roman, gaat van begin tot eind over een uitzinnige hartstocht, maar dit keer schrijft Rendell behoedzamer. In plaats van seks is er alleen de herinnering aan seks: Guy Curran, ooit criminele randgroepjongere, nu geslaagd ondernemer, weigert te geloven dat zijn jeugdliefde Leonora niet langer van hem houdt, hoewel alles daar op wijst. De schrijfster volgt het verloop van de talloze illusies en desillusies van Guy op de voet en benadrukt voortdurend het zeurende karakter van zijn blinde hartstocht. Het gevolg is dat Going Wrong hier en daar veel doorzettingsvermogen van de lezer vereist. Maar uiteindelijk lukt haar wat haar in The Bridesmaid niet lukte: de liefde van Guy voor Leonora overtuigt, zeker doordat Rendell de voorspelbare gebeurtenissen toch telkens weer een onverwachte draai weet te geven.

Niets is wat het lijkt; of juist wel? Als geen andere beheerst Rendell de kunst van de suggestie, het spel met de verwachtingen van de lezer. In Going Wrong munt ze bovendien als vanouds uit in de manier waarop ze sociale factoren een bepalende rol laat spelen. Met een adembenemende trefzekerheid worden de verschillende personages in hun milieus geplaatst; Guy is de snel opgeklommen yup met veel geld, maar ook met een crimineel verleden dat als een zwaard van Damocles boven zijn hoofd hangt, Leonora is de dochter van gegoede burgers, zogenaamd opstandig, slecht gekleed, vegetarisch en bewust wereldvreemd. De ironische misverstanden die uit hun verschillende achtergronden voortkomen, worden handig en meestal subtiel uitgebuit om te benadrukken dat de kloof tussen hen alleen maar groter kan worden.

Onderwereld

De intrige sluipt langzaam het verhaal binnen. Ervan overtuigd dat Leonora's vroegere affectie voor hem door de schuld van een ander is verdwenen, huurt Guy via een onderwereldvriendje een moordenaar in om de schuldige uit de weg te ruimen. Wat volgt is typisch Rendell: misverstanden, onbeholpenheid, twijfels, ongelukken, en een gruwelijke, onverwachte afloop. Hoewel je zijn gestoorde gedachtengang voortdurend hebt kunnen volgen, blijkt Guy een ander te zijn dan je had gedacht, juist omdat het gedrag van Leonora uiteindelijk in een totaal ander daglicht komt te staan.

Maar paradoxaal genoeg komt Rendells hoofdthema, de beangstigende broosheid van menselijke relaties, het meest overtuigend tot uiting in een van de nevenintriges van haar roman. Ergens halverwege meent Guy plotseling in een armzalige zwerver op straat zijn oude compagnon in de drugshandel te herkennen, een zwarte jongen die Linus heet. Hij ziet hem nog een paar keer liggen, maar wanneer hij hem gaat zoeken om hem geld toe te stoppen, kan hij hem niet meer vinden. Wanneer hij hem ten slotte toch ontdekt, in het laatste deel van het boek, blijkt de zwerver niet Linus te zijn; hij lijkt zelfs niet op hem. Op het allerlaatst duikt deze Linus plotseling toch nog op, maar in een totaal andere gedaante dan Guy had kunnen vermoeden. Dat is een schok die resoneert door het verhaal dat eraan voorafging en die Going Wrong tot een van de betere Rendell-romans van de laatste jaren maakt.