Herinnering

Ooit heb ik eens gelezen, misschien ergens in een boek van Huizinga, dat de aanblik van de wereld en het ritme van het leven, in 1900 niet wezenlijk anders waren dan in 1700. De steden waren natuurlijk groter, er is industrie gekomen maar veel wat later de wereld zo drastisch zou veranderen was negentig jaar geleden nog niet uitgevonden. De vraag is of de mensen die veranderingen wel gewild zouden hebben als ze het resultaat van nu gekend zouden hebben.

Afgelopen zondag heb ik met vrienden een tochtje gemaakt door Noord-Holland: langs de dijk naar Marken, dan door de Beemster, via de Rijp en Graft naar Alkmaar en terug naar Hoorn. Wat een schoonheid. Het moet nostalgie zijn dat ik zo van die intieme wereld onder de indruk was. Toen ik klein was, eind jaren veertig, was de wereld nog steeds niet veel anders dan die van vroeger. Er waren vrijwel geen auto's, er waren nog veel landwegen, de bakker en de melkboer kwamen met paard-en-wagen langs de deur en de kolensjouwers leken op vroege tekeningen van Van Gogh. Ik ben ook nog met een been in de negentiende eeuw geboren en daarom kan ik niet anders dan denken dat we in de twintigste eeuw ook veel zijn kwijtgeraakt. Met dat in mijn hoofd, licht wanhopig misschien wel, heb ik laatst een oude tekst van Martin Heidegger gelezen, Der Feldweg: een korte, compacte beschrijving van de landweg die van het tuinhek naar de bosrand loopt. Meer niet. Het is een tekst uit de tijd dat de mensen nog rust hadden. Hij getuigt van dat langzame benaderen en dat behoedzame kijken dat we ook aantreffen in de zeventiende-eeuwse schilderijen van stillevens maar ook in de ernst van Mondriaans werk.

Het is een kijken waarbij het oog geleidelijk aan rustig wordt en bespiegelend. Misschien is het ook te vinden bij bepaalde hedendaagse kunstenaars zoals Jan Dibbets of Peter Struycken. Van hen wordt wel eens gezegd dat ze een beetje ouderwets zijn, een beetje te langzaam of te ernstig. Dat moet dan maar. Ik geloof echter dat serieuze kunst een hoge vorm van herinnering is. In hun koppigheid houden kunstenaars waarden overeind waarover elders in de wereld al gelachen wordt.

    • Rudi Fuchs