Golfcrisis toont zwakke plek beleid KLM

NEW YORK, 5 okt. De Golfcrisis en de daaropvolgende prijsstijgingen voor olie hebben een zwakke plek aangetoond in de internationale strategie van de KLM. Tegenover de strategische voordelen van deelnemingen in Northwest Airlines en Sabena, die pas op de lange termijn zichtbaar worden, staat een grotere financiele kwetsbaarheid op de korte termijn.

KLM heeft nu niet alleen last van de hogere brandstofkosten voor haar eigen bedrijfsvoering, maar moet waarschijnlijk ook opdraaien voor een deel van de kosten van Northwest Airlines en die van het Belgische Sabena World Airlines.

In de laatste zes maanden van dit jaar zal Wings, de houdstermaatschappij van Northwest Airlines waarvan KLM ruim 8 procent van de eigendom en 20 procent winstrechten bezit, volgens ruwe maar conservatieve berekeningen een verlies lijden van ongeveer 35 miljoen dollar. Daarvan zou 20 procent, ofwel 7 miljoen dollar, voor rekening komen van KLM (onder de post deelnemingen in de winst- en verliesrekening). Tegen de huidige koers is dat ongeveer 12,25 miljoen gulden over zes maanden.

Deze raming lijkt optimistisch. Analist Philip Baggley van Standard en Poor's noemt het derde kwartaal voor de Amerikaanse luchtvaart 'grimmig' en verwacht dat het vierde kwartaal 'angstaanjagend' wordt; andere analisten zijn al net zo somber.

Financiele analisten hier wijzen er op dat de luchtvaart een cyclische bedrijfstak is, en dat de winsten zich snel kunnen herstellen als de brandstofprijzen dalen. Maar weinigen rekenen er op dat dat herstel snel zal komen: voorspellingen voor de resterende maanden van dit jaar zijn somber, en voor het eerste kwartaal 1991 al nauwelijks beter.

Northwest Airlines is dochter van NWA Inc., de voornaamste dochter van Wings, de groep die vorige zomer werd geformeerd om de luchtvaartmaatschappij over te nemen. Northwest produceert de winst waaruit Wings de rente over ongeveer 3 miljard dollar moet afbetalen van de leningen voor die overneming.

Northwest had vorig jaar over de tweede helft een winst van 249 miljoen dollar. De omzet groeit met ongeveer 10 procent; als de winst gelijke tred zou houden zou zij de tweede helft van dit jaar ongeveer 275 miljoen dollar zijn.

Maar de olieprijzen zijn sinds begin augustus verdubbeld. Financieel analist Ed Starkman van PaineWebber Inc. gaat uit van een gemiddelde brandstofprijs voor dit jaar van 74 cent per gallon (61 cent in 1989), en ruwweg 87 cent in alleen de tweede helft van het jaar.

Voor Northwest, dat ongeveer 1,8 miljard gallon per jaar verstookt, zou dat de tweede helft van dit jaar neerkomen op 234 miljoen dollar extra brandstofkosten; een analist in Minneapolis, thuisstad van Northwest, schat zelfs 400 miljoen dollar extra kosten. Northwest zelf daarentegen zegt dat de extra kosten slechts 180 miljoen dollar zullen bedragen.

Een KLM-woordvoerder wijst er op dat Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen in september de prijzen met ongeveer 5 procent hebben verhoogd voor binnenlandse vluchten, en dat waarschijnlijk deze maand nog eens zullen doen. Maar dergelijke compensatie treedt in met vertraging, omdat kaartjes vaak lang van te voren (tegen de oude tarieven) worden gekocht. Bovendien geldt de compensatie niet voor internationale vluchten, die 40 procent van de inkomsten van Northwest opleveren.

Maar zelfs uitgaande van 180 miljoen extra brandstofkosten zou van de geschatte winst van Northwest (275 miljoen dollar) de tweede helft van dit jaar slechts 95 miljoen dollar overblijven.

Daartegenover staan de rentelasten over 3 miljard voor Wings. Tegen gemiddeld 11,5 procent is dat 346 miljoen dollar per jaar, 173 miljoen per halfjaar.

Wings zegt dat het 1,3 miljard heeft geherfinancierd tegen gunstiger voorwaarden, en vorige maand werd bekend dat Northwest een (vijf jaar renteloze) lening heeft ontvangen van 500 miljoen dollar van Airbus en General Electric, als onderdeel van een koopcontract voor Airbus-vliegtuigen. Misschien dat 400 miljoen daarvan wordt gebruikt om de schuld te verminderen, tot 2,6 miljard.

Maar zelfs bij een gemiddelde rente van 10 procent over 2,6 miljard is de rente over een half jaar 130 miljoen dollar. Northwest levert maar 95 miljoen op, zodat het gat de tweede helft van dit jaar in het beste geval 35 miljoen dollar is.

Uitgaande van de cijfers van Starkman die over de luchtvaartmarkt als geheel sprak, en zich niet toespitste op Northwest zou de winst van Northwest maar 41 miljoen dollar zijn, en het verlies voor Wings 89 miljoen dollar (waarvan 18 miljoen voor KLM).

Zelfs zonder olieschok lijkt de deelneming in Wings tot nu toe weinig op te leveren. Vorig jaar zomer werd de participatie door KLM's financiele topman P. C. W. Alberda van Ekenstein nog aangeprezen als 'primair een winstgevende belegging en een economisch belang in bepaalde verkeersstromen'. Het economische belang deelt nu ook in de slechte tijden, en de belegging is ook al niet zo winstgevend meer als vorig jaar.

De dollar is sinds de overneming met bijna 20 procent gedaald en de 300 miljoen dollar preferente aandelen zijn nu niet veel rendabeler dan Nederlandse staatsobligaties. Het rendement op vaste dividenden van 12 procent in het eerste jaar en 14 procent in het tweede is door de daling van de dollarkoers gedaald tot achtereenvolgens 9,5 en 11,1 procent.

KLM is door de Amerikaanse overheid bevolen 225 van de 300 miljoen dollar aan preferente aandelen te verkopen (omdat anders buitenlanders te veel zeggenschap zouden hebben in een Amerikaanse luchtvaartmaatschappij), dus deze onaantrekkelijke belegging wordt daardoor sterk verminderd.

In het afgelopen boekjaar (april 1989-maart 1990), waarin zes maanden partnerschap in Wings en drie maanden deelneming in Sabena World Airlines zijn opgenomen, verloor KLM per saldo 30,8 miljoen gulden op deelnemingen. Een jaar eerder was het resultaat op deelnemingen nog 43,3 miljoen positief. De participatie in Wings bezorgde KLM afgelopen boekjaar een boekverlies van 60 miljoen gulden.

Dat kwam deels doordat de traditioneel slechte wintermaanden wel waren opgenomen en de goede zomermaanden nog niet, zo zegt het jaarverslag. Een andere factor was dat Northwest Airlines in januari-maart 20 miljoen dollar verloor door hoge brandstofprijzen in de VS en een slechte yen-dollar wisselkoers.

Risico's horen bij ondernemen. Maar de schokken van de oliecrisis en valuta-koersen zouden makkelijker te dragen zijn als KLM haar aandeelhouders kon duidelijk maken dat de samenwerking met Northwest vruchten kan afwerpen in de toekomst. Hoe dat moet gebeuren heeft de KLM nog steeds niet duidelijk gemaakt.