Denk niet dat ik mijn vrouw heb vermoord; Gesprek met de Amerikaanse schrijver George V. Higgins

Iemand waarschuwt mij dat in het Locke-Ober restaurant in Boston geen vrouwen mogen komen. Ik ken de naam van het restaurant uit een van de boeken van George V. Higgins (51). Het was ook zijn idee om daar af te spreken. Officieel heet het inderdaad een men's grille. Omdat het erg warm is heb ik bij de garderobe niets af te geven. Toch mag ik niet verder, het is verplicht een colbert te dragen en die haal je bij de garderobe.

In de eetzaal zie ik behalve Higgins ook vrouwen zitten. Een noviteit? 'Welnee, ' zegt Higgins, 'dat is al jaren zo. Heel vroeger werden vrouwen hier geweerd en mochten ze alleen op zaterdagavond na de baseball-wedstrijd tussen Harvard en Yale naar binnen. Maar nu mag iedereen hier komen. Toen ik nog een column had in de Boston Globe schreef ik in de komkommertijd dat het belachelijk was dat vrouwen in de Locke-Ober restaurant werden toegelaten. Emmers post! Ik kreeg zoveel reacties dat ik genoeg stof had voor weer een paar columns.'

George V. Higgins heeft een indrukwekkende staat van dienst als jurist en als schrijver. Hij publiceerde zeventien misdaadromans, twee boeken over politieke onderwerpen, een baseball-autobiografie en deze zomer het boek On writing. Higgins begon als journalist bij de Providence Journal, waar hij als verslaggever rechtszaken tegen de mafia bijwoonde. Juist op Rhode Island zaten destijds veel mensen die betrokken waren bij zware criminaliteit.

'Waarom denk je dat New York duurder is dan andere steden? Omdat de mafia daar overal in zit en van alles een graantje meepikt. Daar is ook niet zo gauw iets tegen te doen. Toen de kruisvaarders terugkeerden uit Palestina deden ze Sicilie aan en beroofden daar de boeren. Die sloten zich aaneen tot clans en ontdekten dat ze de kruisvaarders konden verslaan. Ook toen de kruisvaarders Sicilie vermeden handhaafden de clans zich en ze breidden hun macht uit over het eiland. Dat was in 1200. Denk je dat dat nu in een achternamiddag is op te rollen? De georganiseerde misdaad is van alle tijden en alle landen.'

Higgins raakte zo door de misdaadbestrijding gegrepen dat hij besloot naast zijn werk rechten te gaan studeren. In 1967 werd hij Assistent Attorney General en leidde hij een grote zaak tegen de mafia. Het bleek dat tientallen mensen betrokken waren bij een bankfraude waarbij onder valse namen leningen werden verstrekt op basis van niet bestaande huizen en goederen. Zeventien mensen konden uiteindelijk worden veroordeeld.

Higgins: 'Het was een geweldige tijd. Het spel werd van beide kanten hard gespeeld maar de partijen hadden respect voor elkaar. Mensen werden ook niet van hun bed gelicht maar de politie belde ze op en vroeg of ze de volgende dag vrijwillig naar de rechtbank zouden komen of dat we ze moesten komen halen. In de weekeinden ging ik ook gewoon met mijn dienstauto naar North End, een Italiaanse wijk in Boston, waar de beste restaurants zijn. Mijn auto had geen krasje en op maandagmorgen kreeg ik telefoon van mijn informant: hoe of het kalfsvlees had gesmaakt. Ik geloof dat de Colombianen en de Jamaicanen nu andere regels hebben.'

Klassieker

Higgins schreef al op jonge leeftijd verhalen en later ook romans, maar zijn manuscripten kwamen terug. Pas in 1972 verscheen zijn eerste boek, The Friends of Eddie Coyle, dat meteen een klassieker is geworden. Eddie Coyle is een misdadiger die om zelf uit de gevangenis te blijven de politie genoeg informatie moet geven maar tevens moet oppassen niet als verklikker te worden ontmaskerd. Coyle zit muurvast en moet zich voortdurend aan nieuwe situaties aanpassen. In On writing merkt Higgins op dat aan het succes van Eddie Coyle veertien ongepubliceerde romans voorafgingen. Een jaar na de publikatie van Eddie Coyle vestigde Higgins zich als zelfstandig advocaat. Clienten waren onder anderen Eldridge Cleaver en G. Gordon Liddy.

Sinds The Friends of Eddie Coyle, een roman over marginale criminelen, heeft Higgins zich ontwikkeld tot een schrijver die steeds meer de politiek betrekt in zijn werk. Voor Higgins zelf ligt dat anders: 'Het werkelijke verschil tussen mijn vroege en latere boeken is dat ik indertijd schreef over personen die weinig keus hadden. Hun keuze was al gemaakt op het moment dat het verhaal begon. Later vond ik het interessanter om personages moreel schuldig te maken. Eddie Coyle was moreel geen gecompliceerd personage, hij deed geen verrassende dingen. In latere boeken als the Choice of Enemies en Wonderful years, wonderful years hebben we te maken met misdadigers die op grote schaal opereren en daar komt dan vanzelf politiek bij.

'Binnenkort komt mijn nieuwe boek Victories uit. Het begint met een Congrescampagne in 1968. De man die wint krijgt minder stemmen dan zijn tegenstander, maar zijn tegenstander sterft op de dag van de verkiezingen. De winnaar had geluk. Jaren later trekt hij zich terug uit het congres om de volgende reden. Als hij nu stopt, mag hij zijn campagnegelden voor persoonlijk gebruik houden maar als hij nog een keer meedoet gaat het geld uit het verkiezingsfonds naar de overheid.' Higgins baseert dit op een wetsverandering die in 1988 werd ingevoerd omdat Congresleden zich verrijkten met gelden die ze hadden gekregen om campagne te voeren. 'De man staat voor de keuze: rijk zijn of werken als Congreslid. En hij was nog wel begonnen uit idealisme! Is het niet fantastisch dat het zo kan gaan?

'De schrijver die ik twintig jaar geleden was, schreef andere verhalen. City on a Hill is een vroeg boek van mij en ik zou het terug willen. Het verhaal is goed maar ik kon dat destijds nog niet schrijven. Zoiets is ook gebeurd met het verhaal voor Choice of Enemies. In 1962 interviewde ik de politicus John Forbes Thompson voor de krant en ik wist dat het een groot iemand was, die ik nog kon gebruiken als personage. Het was een ruwe diamant die ik in een kistje heb opgeborgen, ik was er nog niet klaar voor. In 1982 kwam hij eruit toen ik hem nodig had en ik wist ook dat het het goede moment was. Choice of Enemies vind ik een geslaagd boek.

'Dat vind ik ook van Outlaws, Wonderful years, wonderful years, Victories en het boek dat in 1991 zal uitkomen. Dat zijn mijn beste boeken. Tot ik het volgende schrijf. Er wordt geen boek van mij gepubliceerd voor ik een volgend in manuscript af heb. Dat is een vorm van bijgeloof waar ik aan vast wil houden. Ik heb altijd geweten dat ik ooit een boek gepubliceerd zou krijgen. En ik heb altijd geweten dat als ik er een gepubliceerd zou krijgen ik nooit meer zou ophouden.'

Influisteringen

'Ik schrijf altijd. Ik begin ieder boek met de eerste zin zonder enig idee van wat ik ga doen. Ik ben, net als de lezer, ook altijd benieuwd naar hoe het verhaal zich zal ontwikkelen. Dan word ik midden in de nacht wakker en sta ik op om wat aantekeningen te maken. Ik heb opeens influisteringen gekregen. Mijn hoofdpersonen dicteren me, ze stonden toevallig net iets eerder op dan ik. Ik kan het verder niet uitleggen, zo werkt het.

'Mijn ervaringen als rechtbankjournalist, officier van justitie en advocaat komen mij goed van pas, al zal ik bestaande personen natuurlijk niet anders dan zeer vertekend portretteren. Ik verzin ze maar geen woord uit hun mond klinkt onnatuurlijk. Hoe een schrijver met ervaringen omgaat is moeilijk te zeggen. In Wonderful years, wonderful years heb ik een personage gebaseerd op mijn eerste vrouw, die overleden is. Denk niet dat ik haar vermoord heb want dat is niet zo. Ze was een manisch-depressieve, schizofrene alcoholiste maar afgezien daarvan was ze fantastisch. Ik heb met mijn kinderen overlegd of ik er over zou schrijven want ik had er moeite mee.

'Toch ben ik daar altijd uiterst voorzichtig mee geweest. In mijn prive-praktijk had ik vaak de indruk dat mensen niet bij mij kwamen omdat ze ervan overtuigd waren dat ik hun zaak vervolgens voor een verhaal zou gaan gebruiken. Onzin natuurlijk, ik ben wel wijzer.'

Twee opvallende ex-clienten van Higgins' advocatenpraktijk zijn Eldridge Cleaver en G. Gordon Liddy. Op de vraag hoe Higgins aan een client als Cleaver kwam volgt een eenvoudig antwoord: 'Ik werd opgebeld. Eldridge Cleaver werd gezocht omdat hij in Oakland een politieman zou hebben vermoord. Hij is toen naar Algerije gevlucht maar na een paar jaar met veel tam-tam teruggekeerd. 'Kijk 's hoe patriottisch ik ben', zei hij, 'ik kom vrijwillig terug.' Hij was een onnoemelijk lastige client, die het tegenovergestelde deed van alles wat ik hem adviseerde. Ik hield daar te weing rekening mee. Zo werd ik op een dag door een opgewonden Cleaver vanuit de gevangenis gebeld. Een dominee in San Diego had gezegd dat hij, Cleaver, zich had bekeerd. Cleaver was moslim dus hij ervaarde dat als zeer beledigend. Of ik dat maar even recht wilde zetten. Ik kreeg dus gedaan dat de dominee zijn woorden herriep en een paar kranten publiceerden dat. De zaak leek afgehandeld tot Cleaver een week later bekendmaakte dat hij zich had bekeerd tot Jezus. Toen ben ik ermee opgehouden.'

In dezelfde week dat hij bedankte als advocaat van Cleaver kreeg Higgins telefoon van een van de Watergate-inbrekers van het eerste uur, G. Gordon Liddy. Deze was wegens zijn aandeel in de inbraak in het Democratisch hoofdkwartier tot maar liefst zeven jaar veroordeeld. De eigenlijke misdaad, inbraak in een kantoorgebouw, was tot dan toe nooit met meer dan dertig maanden bestraft. Higgins nam deze zaak op zich en zodra Carter president werd, kwam Liddy vrij.

Tips

Hoewel Higgins pas 51 is, praat hij veel en graag over de successen uit het verleden. Sinds enkele jaren is hij hoogleraar creative writing, eerst aan de universiteit van Buffalo in New York, tegenwoordig aan de Boston University. Hij besloot de baan te nemen met in zijn achterhoofd de zekerheid van een pensioen. 'Ik dacht destijds toen ze me vroegen: schrijven kun je niet op school leren, maar vooruit! En ik vind het fantastisch om te doen. Ik was bijna vergeten hoe heerlijk het is om voor een zaal op te treden, maar toen ik voor die studenten stond, herinnerde ik me weer dat ik het in de rechtbank ook altijd graag deed.'

Uit de colleges kwam het boek On writing voort, waarin Higgins vertelt over zijn eigen leerschool, beginnende schrijvers tips geeft en voorbeelden geeft van geslaagde artikelen, verhalen en fragmenten uit romans. Hij vertelt over Gay Talese en Ernest Hemingway. Op kwade toon legt hij mij uit dat F. Scott Fitzgerald een schromelijk overschatte schrijver is. 'De man heeft behalve korte verhalen maar een geslaagde roman geschreven: The Great Gatsby. Ook de onderschatte John O'Hara schreef maar een roman, Appointment in Samarra, maar daarnaast briljante verhalen.' Als ik beken nog nooit iets van O'Hara te hebben gelezen, valt Higgins bijna van zijn stoel van verbazing: 'Well sir, your education has been seriously neglected! Wij rekenen af en wij gaan nu naar Brattle's Bookstore in West Street en daar liggen in het antiquariaat vast en zeker bundels van O'Hara.' Als ik mijn colbertje heb ingeleverd gaat Higgins mij voor door een nauw steegje waar twee winkeldieven hun buit staan te verdelen. 'De verhalen liggen op straat, ' fluistert Higgins. Mijn buit voor die dag zijn twee dikke bundels van John O'Hara want zijn kwaliteiten worden ten onrechte weet ik nu ook door Amerikanen niet genoeg erkend.

Van George V. Higgins zijn onder meer verkrijgbaar de romans The Friends of Eddie Coyle, Outlaws, Wonderful years, wonderful years en Trust. Eerder dit jaar verscheen On writing. Advice for those who write to publish (or would like to).