'Vroeger hadden we de Stasi, en nu dit'

BERLIJN, 4 okt. Ongelovig stonden de Oostberlijners gisteravond naast de stukgeslagen vitrine met theeserviezen van het Kaufhaus am Alex. Al die jaren dictatuur hebben hier nog nooit zoveel geweld op straat gebracht. Op de dag van de Duitse eenheid hebben de autonome 'stadsguerrilla' uit de Westberlijnse stadswijk Kreuzberg en de Westberlijnse politie hun haast rituele veldslagen naar Oost-Berlijn verplaatst.

De Alexanderplatz, op deze zonovergoten dag van de Duitse eenheid bezocht door honderduizenden ingetogen feestgangers, veranderde na vijf uur in rap tempo in een rijk van stenengooiers, achterna gezeten door oproerpolitie. In de omgeving werden ruiten van geparkeerde Westberlijnse auto's (het onderscheid is nog steeds aan het nummerbord te zien) stelselmatig ingeslagen. Winkelruiten moesten het ontgelden, drie snackkarren eveneens. Tenminste drie auto's brandden uit.

Dit was, althans in deze omvang, nieuw voor Oost-Berlijn, ofschoon ook vorige week, toen de Oostduitse Volkspolizei hier nog regeerde, wat schermutselingen op kleinere schaal hadden plaatsgevonden. Maar nu de politiemachten van West- en Oost-Berlijn, nog voor hun respectievelijke gemeenten, zijn gefuseerd, kunnen ook op deze plek geroutineerde Westberlijnse eenheden worden ingezet tegen ongeveer 700, veelal gemaskerde 'straatguerrilleros'. Na middernacht, toen het na een veldslag van zeven uur weer rustig was geworden op het plein, werden meer dan tweehonderd gewonden geteld, onder wie de nodige nieuwsgierige Oostberlijners.

Perfecte aanleiding

Deze taferelen waren eigenlijk al verwacht voor dinsdagavond, toen om middernacht de Duitse eenheid van kracht werd en net als gisteren miljoenen mensen op straat waren. Gisteren was er de perfecte aanleiding: tienduizenden mensen 50.000 volgens de organisatoren, 8000 volgens de politie hielden een betoging tegen de Duitse eenheid onder het motto: 'Deutschland halts Maul'. 'Nooit meer Duitsland', 'Dood aan het Westduitse imperialisme', waren enkele van de leuzen in de officieel toegelaten demonstratie. In alle zijstraten van de route, en voor alle officiele gebouwen, waren geweldige politiemachten samengetrokken, onder andere bestaand uit Oostduitse agenten in hun nieuwe Westberlijnse gevechtskleding. Vier helikopters cirkelden boven de stoet, die zorgvuldig gescheiden werd gehouden van de feestvierders op de boulevard Unter den Linden, waar de Brandenburger Tor sinds gisteren ook weer voor auto's is geopend.

Bij nadering van de Alexanderplatz leidde het eigenlijk al geen twijfel meer dat het hier straks op straatgevechten zou uitdraaien. Via de geluidswagen van de 'autonomen' werd het onmiddellijk inrukken der smerissen ('Bullen') geeist, 'opdat wij hier lief een dansfeestje kunnen houden'. Inderdaad begon op een podium een band te spelen.

Voor de argeloze toeschouwer riep de gang van zaken een aantal vragen op. Het plein voor het kennelijk geautoriseerde dansfeestje was te klein voor alle demonstranten, en bovendien stonden er tientallen auto's op geparkeerd, die meteen al sterk te lijden hadden. De politie grendelde alle zijden van het plein met honderden manschappen af, behalve de verbinding met de grote Alexanderplatz, waar het nog steeds gezellig was: hele gezinnen deden zich te goed aan Bockwurst, twee plaatselijke radiostations hadden er in de open lucht hun studio ingericht.

Nabij het podium raakte een opvallend vooruitgeschoven peloton oproerpolitie prompt slaags met demonstranten. De eerste charge. Onmiddellijk rende een aanzienlijk deel van de 'anti-imperialisten' de Alexanderplatz op, en begon met de opstapeling van handzame bergjes losgewrikte straatstenen.

Rijke traditie

Berlijn, het vroegere West-Berlijn althans, heeft een rijke traditie op het gebied van ongeregeldheden. De huidige serie begon in de tweede helft van de jaren zestig, maar de meeste demonstranten zijn hier vandaag te jong om toen al te hebben deelgenomen. Vooral op 1 mei kwam het in de wijk Kreuzberg elk jaar tot omvangrijke veldslagen, met honderden gewonden. Deze traditie is koren op de molen van de Westduitse politici die menen dat regering en parlement niet uit de 'voorlopige hoofdstad' Bonn naar Berlijn moeten worden verplaatst. Er is al smalend over 'Hoofdstad Kreuzberg' gesproken.

Een groepje jongeren met een vignet 'Tegen nazi's' op hun mouw, hielden zich nog afzijdig. Zij willen tegen de 'neofascisten' uit de Oostberlijnse wijk Prenzlauer Berg vechten, verklaarde een van hen bereidwillig, en die komen meestal pas later, zo tegen negen uur. Inmiddels verkende de politie met twee snel door de menigte feestvierders rijdende overvalwagens de Alexanderplatz, manschappen te voet deden in groepsverband af en toe een uitval in de richting van een geworpen steen of gelanceerde vuurpijl.

Bij het vallen van de duisternis stroomden steeds meer niet-militant uitziende burgers het plein op nieuwsgierig naar de ongeregeldheden die de media al dagenlang in het vooruitzicht hadden gesteld. De politie gaf per luidsprekerwagen bevel tot de ontruiming van het plein en zette even later een lichte concentratie traangas in. Geen commandant was evenwel op de gedachte gekomen enige bescherming te verlenen aan de etalageruiten en straatvitrines van het Kaufhaus am Alex, die dan ook spoedig sneuvelden onder het optreden van efficient opererende groepen. Ook de eerste geparkeerde auto ging in vlammen op.

Rond de vitrines met theeserviezen discussieerden eerzame burgers inmiddels over de gebeurtenissen. 'Misdadigers zijn het!', meende een oudere heer, sprekend over de demonstranten. 'Ach meneer, die schurken van de SED (de vroegere regerende partij in de DDR, red.) bij ons, dat waren pas schurken!', aldus een ander. 'Dat hoort u mij toch niet ontkennen!', antwoordde de eerste weer. Twee employes van het warenhuis kwamen met winkelwagentjes, en begonnen zorgzaam de door niemand aangeroerde borden en theekopjes uit de verwoeste vitrines te halen.

De politie riep opnieuw op tot algehele ontruiming van het plein, dat na elke charge steeds voller leek te worden. Stenen vlogen nu in alle richtingen, en zouden later op de avond nog door molotow-cocktails worden gevolgd. Op het perron van de S-Bahn weer discussies. 'Vroeger hadden we de Stasi, en nu dit, de prijs van de eenheid'. Algemene vrolijkheid.