Planbureau schermt met argument hongersnood; 'Dramatischeverslechtering van economie in Sovjet-Unie'

MOSKOU, 4 okt. Het produktiepeil in de Sovjet-Unie zou dit jaar wel eens met 50 tot 70 procent kunnen dalen. In de eerste zes maanden van dit jaar zakte het niveau al met 30 tot 40 procent.

In een open brief in het Russische dagblad Sovjetski Rossia van gisteren hebben vier medewerkers van het staatsplanbureau (Gosplan) dit dreigende perspectief uit en te na geschetst.

De vier economen van Gosplan nemen zelfs het woord 'hongersnood' in de mond. Volgens hen dreigt die, nu zowel de industriele als de agrarische sector in elkaar is gestort en de betalingsbalans bovendien zo ongunstig is geworden dat de staat ook niet meer ongelimiteerd op de wereldmarkt graan kan kopen.

De oorzaak van deze dramatische verslechtering van de economische toestand van de Sovjet-Unie is volgens hen gelegen in het totale ontbreken van enige centrale planning. Formeel wordt het economische leven nog gereguleerd vanuit de ministeries in Moskou. Maar in feite is de Sovjet-maatschappij een vrije ruil-economie geworden waarin bovendien iedereen afwacht hoe het overgangsprogramma naar 'de markt' er uit zal zien.

De analyse van de vier medewerkers van Gosplan is niet geheel zonder eigen belang. Bij een 'overgang naar een vrije-markteconomie', die nu in de Sovjet-Unie wordt voorbereid, zal dit plan-instituut een der grootste slachtoffers worden in de centrale bureaucratie van Moskou.

Dat de brief in Sovjetski Rossia is gepubliceerd is ook treffend. Dit dagblad staat te boek als 'conservatief communistisch' en laat weinig gelegenheden ongebruikt om de liberale economen en politici te kritiseren.

Maar in grote lijnen komt het beeld dat ze oproepen toch overeen met de gegevens die de laatste dagen uit andere hoek komen. Premier Silajev van Rusland, de grootste deelrepubliek van de Sovjet-Unie, die bovendien het leeuwedeel van de energievoorziening voor haar rekening neemt, sprak vorige week van een 'catastrofe'. Volgens hem wordt die echter vooral vooroorzaakt door de machinaties van de centrale ministeries, met name die departementen die het 'militair-industrieel complex' beheren dat 60 procent van de bedrijvigheid in de Russische republiek onder controle heeft.

Het economische weekblad Kommersant beschreef deze week bijvoorbeeld de treurige staat waarin de olieproduktie verkeert. De winning van ruwe olie is dit jaar al teruggelopen met vijftien miljoen ton, zo tekent het blad op uit anonieme bronnen. Vice-premier Abalkin had dat cijfer een maand geleden overigens al in het openbaar genoemd. Kommersant voegt er nu echter aan toe dat ook de olie-export dit jaar zal dalen met maar liefst veertien procent. Dat is eens te meer pijnlijk nu de olieprijzen als gevolg van de Golfcrisis juist stijgen en de Sovjet-Unie aldus de nodige harde valuta zouden kunnen opleveren. Moskou probeert dit nu op te vangen door dit jaar voor circa tweehonderd miljoen dollar aan goud-reserves te verkopen. Maar de politieke koers ten aanzien van Irak Moskou loopt in de pas met de internationale boycot kost weer geld. Met name de wapenleveranties aan Irak hadden volgens Kommersant tussen de 700 en 800 miljoen dollar kunnen opbrengen.

Het gebrek aan technologische vooruitgang is de belangrijkste oorzaak van de stagnatie in de olie-industrie. De organisatie van deze primaire sector is een 'puinhoop', aldus ex-minister Lemajev van olie in een interview met het dagblad Izvestia van afgelopen maandag, die daarin zijn plotselinge aftreden uitvoerig toelicht.

De binnenlandse oliecrisis heeft trouwens niet alleen monetaire gevolgen maar ook binnenlands-politieke consequenties. Benzine voor de individuele automobilist is steeds moeilijker te krijgen. In steden als Kiev en Tibilisi is brandstof op de bon. Maar ook met bonkaarten is er geen benzine te krijgen. Wat de onrust alleen maar verder doet toenemen.