Oostduitse uitgevers vrezen concurrentie van het westen

FRANKFURT, 4 okt. 'Binnen een paar dagen zullen we weten of we als uitgeverij een toekomst hebben of niet. Deze beurs is beslissend.' Bij de Oostduitse uitgevers heerste gisteren op de eerste dag van de 42ste Frankfurter Buchmesse een gespannen stemming. In het nieuwe Duitsland zullen ze moeten concurreren met hun Westduitse collega's en het is de vraag of er genoeg levenskansen zijn.

Tot voor kort mochten Westduitse uitgevers hun boeken niet op de Oostduitse markt aanbieden. Veel Duitse schrijvers hadden daarom twee uitgevers: een Oost- en een Westduitse. Een van die twee zal nu waarschijnlijk moeten verdwijnen. Voor sommige schrijvers zal dit geen probleem zijn, zij kiezen voor de machtige Westduitse uitgevers. Maar wat zullen de Oostduitse auteurs doen die steeds bewust in de DDR zijn gebleven? Kiezen ze loyaal voor hun oude uitgever, melden ze zich aan bij de uitgever die het meeste geld biedt, of kiezen ze toch maar voor een uitgever die zich nooit heeft gecompromitteerd met censuurmaatregelen?

Aufbau Verlag, de belangrijkste literaire uitgever in de voormalige DDR lijkt voorlopig voldoende vertrouwen in de toekomst te hebben. Het is zeker dat er zware klappen zullen vallen, maar op een persconferentie zal de uitgever zich vanavond samen met enkele loyale auteurs aan het Westen presenteren. Ook Union Verlag, tot voor kort een partijgebonden uitgever van kunstboeken en literatuur, gaat voorlopig door. Niet alleen lopen de meeste contracten met de auteurs nog enkele jaren door. De uitgeverij denkt ook dat ze het daarna zal redden met niet-politieke boeken, waaronder streekromans, kunstboeken en 'geschenkboeken'.

De literaire auteurs die vroeger bij Union uitkwamen zullen naar verwachting op den duur verdwijnen. 'Zij zullen niet langer interessant zijn voor de lezer', omschrijft een woordvoerder van Union het tactvol. 'Hun onderwerpen waren nauw verbonden met het leven in de DDR. Daar is nu geen markt meer voor'. Overleden auteurs blijven echter voor het fonds behouden. Zo zal Union de rechten van Johannes Bobrowski zeker niet opgeven. 'Hij blijft voor eeuwig een Union-auteur'.

De meeste voormalige Oostduitse uitgevers zijn druk in de weer met het zoeken van nieuwe namen voor hun fondslijsten. De najaarsaanbiedingen van Union vermelden bijvoorbeeld een gedenkboek over de gebeurtenissen van oktober 1989, een pamflet dat pleit voor meer begrip voor homoseksuelen, en een boek dat heet Anders zijn, van Jezus tot Janka. Ook het communistische Aufbau Verlag kondigt nu diverse boeken aan die hier een jaar geleden ondenkbaar zouden zijn geweest. De prospectus zegt nu dat men 'bevrijd is van bevoogding, vrij om te kiezen voor vele thema's en vormen'.

De nieuwe situatie in de voormalige DDR leidt er onder meer toe, dat nu eindelijk de meer dan twintig jaar oude memoires van Robert Havemann worden uitgegeven, Vragen, antwoorden, vragen. Verder staan er teksten in de aanbieding van linkse opstandige auteurs als Christoph Hein.

Curieus is de verschijning van Der gerechte Richter, een nooit eerder verschenen novelle uit 1957 van DDR-coryfee Anna Segers. Volgens Aufbau Verlag geeft ze hierin 'voor het eerst een opmerkelijk moedige mening over recht en onrecht'. Dit boek zou recente beschuldigingen van collaboratie aanzienlijk nuanceren.

Stefan Heym, die tot op de dag van vandaag niet voor de Bondsrepubliek heeft willen kiezen, laat de beslissing over wat er met zijn werk gaat gebeuren over aan zijn agent. Deze onderhandelde gisteren met het Oostduitse Morgenbuch Verlag en het Westduitse Bertelsmann Verlag. Verwacht wordt dat de beide uitgevers ieder een deel van zijn oeuvre gaan uitbrengen.

Voor de Japanse deelnemers aan de Buchmesse moet al deze aandacht voor Oost-Europa en Duitsland weinig gelegen komen. Hun land is dit jaar gekozen als 'themaland', maar in de publiciteit is daar tot nu toe weinig van te merken. Alle kranten staan vol met artikelen over het einde van de naoorlogse literatuur in Duitsland. Ook de toespraken op de openingsdag konden niet om de Duitse actualiteit heen. Zo deed Boekenbond-voorzitster Dorothee Hess-Maier uitvoerig uit de doeken waarom de meeste DDR-uitgevers in de buitenland-hal zijn ondergebracht. De politiek had de handel ingehaald. Op het moment dat de indeling van de hallen werd gemaakt, dit voorjaar, had niemand van de Messe-organisatie gedacht dat de DDR op 3 oktober binnenland zou zijn.