Olie-experts vrezen snel tekort aan voorraden

ROTTERDAM, 4 okt. Internationale olie-experts zijn aanzienlijk somberder over de vooruitzichten voor de komende maanden op de oliemarkt dan het Internationale Energie Agentschap (IEA). Het IEA constateerde vrijdag dat er net voldoende olie op de markt wordt aangevoerd, maar dat er de komende maanden een moeilijke situatie kan ontstaan. De olie-experts hebben een 'escalatie-scenario' opgesteld waarbij er van uit wordt gegaan dat de regeringen al deze maand hun strategische voorraden moeten aanspreken.

De krappe olievoorziening in de Westerse landen heeft in Den Haag geleid tot verhoogde waakzaamheid op de departementen. Het ministerie van economische zaken riep gisteren de Interdepartementale Commissie Aardolie-aangelegenheden bijeen, die de gevolgen van een eventueel olietekort in de toekomst in kaart brengt en zich bezint op eventuele noodmaatregelen.

Ondanks het intensieve contact tussen de regeringen van de Westerse geindustrialiseerde landen en de oliemaatschappijen sinds het uitbreken van de Golfcrisis is er een opmerkelijk verschil in beoordeling van de olievoorziening in de komende maanden. Het IEA, dat permanent gegevens uit alle olieproducerende en -consumerende landen verzamelt, gaat uit van een OPEC-produktie van 22,2 miljoen vaten per dag in het komende kwartaal. Maar een van de grote olieconcerns berekent een 'meest waarschijnlijk' niveau van 20,3 miljoen vaten per dag, waardoor een flink tekort kan ontstaan als het Westen niet snel maatregelen neemt om de vraag naar brandstoffen terug te brengen. Het effect van prijsverhogingen zal dan te onzeker worden. Lagere maximum-snelheden en andere mogelijkheden om het verbruik van benzine en dieselolie te verminderen komen dan in beeld.

Experts in de internationale oliewereld hebben ook een 'escalatie-scenario' voor de toestand in de Golfregio opgesteld, dat wijst in de richting van een nog groter tekort als gevolg van een OPEC-produktie van iets minder dan 18 miljoen vaten per dag. Zo'n tekort (4,8 miljoen vaten per dag) kan gedurende de wintermaanden nog worden opgevangen door de inzet van een kwart van de strategische oliereserves.

Als dit sombere scenario binnenkort werkelijkheid wordt door militaire interventie in het Midden-Oosten, zou het minimum-niveau voor de commerciele olievoorraden van 69 dagen binnenlands verbruik nog deze maand worden bereikt en zouden de regeringen de strategische voorraden moeten inzetten. Oliemaatschappijen houden momenteel hun voorraden vast, nu er geen sprake meer is van overcapaciteit in de produktielanden. De wereldprijzen worden dagelijks sterker beinvloed door politieke uitspraken en verwachtingen over de afloop van de Golfcrisis dan door de voorraadposities.

De redevoeringen van Mitterrand en Bush in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en de dit keer minder krijgshaftige reactie van Saddam Hussein brachten begin deze week een prijsdaling op de olietermijnmarkten teweeg. Ook de olieprodukten werden wat lager geprijsd, waardoor Shell in Nederland een verlaging van de benzine- en dieselprijzen met ingang van morgen kon aankondigen. Van een neergaande trend is echter nog geen sprake, want de in de afgelopen week fors verminderde olievoorraden in de Verenigde Staten waren alweer voldoende aanleiding voor een nieuwe stijging van de olieprijs.

Oliemaatschappijen bouwen in het derde kwartaal van het jaar altijd een wat hogere werkvoorraad op in verband met de toenemende vraag in de winter, maar de afgelopen maanden hebben ze dat op verzoek van het IEA en de aangesloten regeringen minder gedaan. Sommige maatschappijen hebben daar al een beetje spijt van. Shell Nederland bijvoorbeeld moet nu vervangende olie uit alle delen van de wereld aankopen, omdat haar raffinaderij in Pernis voor het uitbreken van de Golfcrisis de helft van alle verwerkte ruwe olie uit Koeweit en Irak betrok.

Saoedi-Arabie, de grootste olie-exporteur en tevens het land dat veruit de meeste grondstof ter vervanging van de oliestroom uit Irak en Koeweit levert, brengt een zwaardere oliesoort op de markt. Dat levert problemen op, omdat raffinaderijen daardoor een groter volume moeten behandelen om dezelfde hoeveelheid benzine, kerosine (vliegtuigbrandstof), dieselolie en andere 'lichte' produkten te maken.

Zware olie kan lichter gemaakt worden door vermenging met bijvoorbeeld Noodzee-olie ('Brent-blend'), waar nu een grote vraag naar is. Het resultaat is een prijsstijging. De extra benodigde hoeveelheid wordt in de oliewereld geschat op zo'n 400.000 vaten ruwe olie van 159 liter per dag, ruim 1,5 procent van de dagelijkse produktie van de OPEC-landen.

Ook bevat de olie uit Saoedi-Arabie meer zwavel dan die uit Koeweit en Irak. Dat is een reden voor oliemaatschappijen om de regeringen te waarschuwen dat zij wellicht hun voorschriften voor het terugdringen van de zwavelemissies van raffinaderijen wat moeten temporiseren. Niet uitgesloten is dat die regeringen bereid zijn hun milieu-doelstellingen wat terug te schroeven in het belang van het zo min mogelijk belemmeren van de brandstoffenvoorziening. Een aanwijzing daarvoor is het communique van het IEA van vorige week, opgesteld door vertegenwoordigers van alle lidstaten, waarin een aanbeveling staat om bij de toepassing van milieuvoorschriften tijdelijk wat gas terug te nemen.

Een laatste factor die ook de markt beroert is de krappe raffinagecapaciteit, die de voorraad van een aantal olieprodukten de afgelopen weken flink heeft verminderd. Vooral het wegvallen van een van de meest moderne raffinaderijen, in Koeweit, die veel brandstoffen aan landen in het Verre Oosten leverde, heeft daartoe bijgedragen. Sinds begin augustus is de export van olieprodukten uit de Golfstaten met een miljoen vaten per dag verminderd.