Het MSC? Nooit van gehoord!

GENEVE, 4 okt. De mogelijkheid van militair ingrijpen in de Golf ondervindt meer steun van de VN dan de VS tot dusverre hadden verwacht. Dat zei de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker gisteren na twee weken van intensief beraad met geallieerde en andere landen die in New York de Algemene Vergadering bijwonen. Hij besprak behalve nieuwe niet-militaire sanctiemaatregelen, zoals herstelbetalingen door Irak, ook mogelijke VN-goedkeuring voor militaire actie.

Generaal Michail Mojsejev, chef van de generale staf van de Sovjet-Unie, was tijdens een bezoek aan de VS wat terughoudender. Hij zei dat de economische sancties werken en verduidelijkte Moskous standpunt dat tegen Irak alleen geweld is toegestaan, mits goedgekeurd door de VN.

Al verschillen beide mogendheden op ondergeschikte punten in benadering van verderstrekkende VN-bemoeienis, schoorvoetend zetten zij de eerste stappen naar een mondiaal veiligheidssysteem zoals dat de oprichters van de VN 44 jaar geleden voor ogen stond. Symbolisch voor het nieuwe elan, een grotere rol voor de volkerenorganisatie bij beheersing van regionale conflicten, is een bordje op het mededelingenbord in de hal van het VN-hoofdkwartier in New York. Daar staan sinds kort de vergaderingen van het MSC aangekondigd.

Bij het zien van de afkorting houdt menige passant nu nog verbaasd de pas in 'het MSC? Nooit van gehoord.' Tijdens rondleidingen voor toeristen leggen de gidsen geduldig uit:

Adviezen

Het MSC voluit: Militair Staf Comite staat de Veiligheidsraad met militaire adviezen terzijde. Het wordt gevormd door de stafchefs der strijdkrachten van de vijf permanente leden. Het is een tot dusver sluimerend orgaan waarvan nooit eerder gebruik is gemaakt. Sinds Iraks invasie van Koeweit maken de VN er voor het eerst melding van als middel om de internationale operatie in de Golf onder de blauwe VN-vlag te brengen.

De Vijf belegden vorige maand de eerste vergadering van het MSC op topniveau , dat wil zeggen met de VN-ambassadeurs van de Vijf plus hun stafchefs, in plaats van, zoals voorheen, met ondergeschikte vertegenwoordigers die tot dusver pro forma eens per twee maanden bijeenkwamen.

Vorige week deed Sovjet-minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze in de Algemene Vergadering een serieuze poging het MSC nieuw leven in te blazen. De Sovjet-Unie verklaarde zich voor het eerst bereid om troepen in te zetten in de Golf, onder commando van het MSC. De VN, aldus Sjevardnadze in een duidelijke stellingname tegen Irak, hebben de bevoegdheid 'daden van agressie te onderdrukken'.

Hij verwees hiermee impliciet naar artikel 42 in het Handvest, dat militaire actie toestaat wanneer een embargo tekortschiet. De artikelen 45 tot en met 48 detailleren deze bevoegdheden. Artikel 48 verwijst naar de mogelijkheid 'alle of enkele VN-lidstaten' tot actie te laten overgaan, op gezag van de Veiligheidsraad.

Artikel 47 luidt: 'Er zal een Militair Staf Comite worden gevormd om de Veiligheidsraad te adviseren en te assisteren aangaande alle vraagstukken die betrekking hebben op de militaire vereisten van de Veiligheidsraad voor de handhaving van de internationale vrede en veiligheid, het tewerkstellen en bevel over troepen die tot zijn beschikking staan, het regelen van bewapening en mogelijke ontwapening'.

Dit artikel kan elke militaire VN-operatie handen en voeten geven, maar tot nog toe hebben de VN-lidstaten van toepassing afgezien. In negen resoluties tegen Irak omzeilt de Veiligheidsraad omzichtig een verwijzing naar dit artikel. Wel moet krachtens resolutie 667 elke actie met het MSC worden 'gecoordineerd', waarbij de bevoegdheden van het MSC geheel in het midden blijven.

De VS, Frankrijk en Groot-Brittannie verzetten zich tegen een gezamenlijke VN-operatie uit angst het commando te moeten overdragen aan een opperbevelhebber, geselecteerd door het VN-secretariaat, zoals de Indier Prem Chand die in Namibie de internationale vredesmacht aanvoerde. Zij dragen voorbeelden aan uit het verleden voor de onmacht van VN-vredestroepen, die onvoldoende zijn toegerust om de vrede te bewaken, laat staan af te dwingen.

De laatste Arabisch-Israelische oorlog bij voorbeeld ontstond mede door onduidelijke bevoegdheden voor de VN-troepenmacht in de Sinai: secretaris-generaal U Thant gaf onmiddellijk gevolg aan een opdracht van president Sadat van Egypte de VN-troepen terug te trekken, waarmee de weg vrijkwam voor een Egyptische aanval op Israel. Voor het gemak zien de drie Westerse leden over het hoofd dat verdeeldheid in de Veiligheidsraad U Thant elke mogelijkheid ontnam krachtdadiger op te treden. Die verdeeldheid is sinds het vervagen van de Koude Oorlog verleden tijd.

Hieraan ligt in het bijzonder een ommekeer in Sovjet-beleid vis-a-vis de VN ten grondslag. Tot verbazing van alle aanwezigen zegde Sovjet-leider Gorbatsjov twee jaar geleden in de Algemene Vergadering toe alle achterstallige bijdragen voor VN-vredesoperaties, honderden miljoenen roebels, te betalen. Hij stelde zelfs voor een permanente VN-troepenmacht te installeren die, op afroep beschikbaar, als een soort brandweer uitrukt om regionale conflicten te blussen.

Zijn initiatief werd met applaus begroet en verdween vervolgens in de la waarin, door de jaren heen, tientallen voorstellen voor een nieuw wereldveiligheidssyteem liggen opgeborgen. Tot Iraks invasie van Koeweit. Minister Baker beloofde gisteren met zoveel woorden voor militaire actie eerst VN-toestemming te zullen vragen.

Tot een volledige overdracht van het opperbevel over de Amerikaanse eenheden in het Golfgebied leidt dit overigens niet zover wil Baker niet gaan. Maar, aldus juridische experts binnen de VN, er zijn alternatieven denkbaar waarbij de Veiligheidsraad de bevoegdheden delegeert aan 'enkele lidstaten', zoals artikel 48 bepaalt, zonder het MSC volledig tot leven te wekken.

Voor het zover is komt in de VN eerst compensatie ter sprake, te betalen door Irak voor de plundering en verwoesting van Koeweit. Dit gebeurt op initiatief van president Bush en premier Thatcher. Zij willen de huidige eensgezindheid in de Veiligheidsraad zoveel mogelijk blijven benutten voor verdere resoluties tegen Irak, voorafgaand aan militaire actie. Sommige juristen achten inschakeling van het Internationale Gerechtshof noodzakelijk. Koeweit zou als eerste een claim moeten indienen. Het Hof zou zich moeten uitspreken over de mogelijkheid bevroren Iraakse tegoeden in het Westen vrij te maken en over de hoogte van door Irak te betalen schadeloosstelling. Een resolutie van de Veiligheidsraad zou dit proces kunnen versnellen.