Zang Espe mist de warmte en lenigheid van het Jiddisch

Het Jiddisch een symbiose van het middelhoog Duits met het Hebreeuws, het Slavisch en het Roemeens was rond 1900 de volkstaal waarin het overgrote deel der zogenaamde Asjkenazische joden zich uitdrukte. Onder de druk van de benarde situatie in Oost-Europa ontstond in deze taal een deels wereldlijke, deels religieuze volksmuziek, waarin humor en melancholie op een unieke manier met elkaar zijn verstrengeld.

Door de massamoorden van de Tweede Wereldoorlog en doordat in onze eeuw de Asjkenaziem steeds meer de talen van hun omgeving in hoofdzaak Engels, Russich en Hebreeuws overnamen, is het Jiddisch in feite een zo niet uitstervende dan toch bedreigde taal geworden. Het merkwaardige feit doet zich echter voor, dat juist de laatste jaren de belangstelling voor de in deze taal voortgebrachte cultuur (literair en het lied) sterk toeneemt, en niet alleen bij joden. Het Utrechtse Muziekcentrum Vredenburg heeft de verleden jaar geintroduceerde serie met aan Jiddische muziek gewijde concerten dan ook geprolongeerd; er komen nog drie concerten in deze serie. Voor geen van de huidige vertolkers het uit Duitsland afkomstige ensemble Espe is het Jiddisch de moedertaal. Omdat zij bovendien voor een publiek zingen over situaties die ooit actueel waren, maar het niet meer zijn, krijgt hun optreden al gauw iets kunstmatigs. Het ensemble heeft zich kennelijk het gevaar gerealiseerd van die kunstmatigheid en daarom hebben deze musici het oorspronkelijke Jiddische lied voorzien van een modern instrumentaal jasje.

Espe brengt met zijn voortreffelijke instrumentalisten een geanimeerde muzikale show. De wijze waarop Gaby Bollinger haar Jiddische zang en haar Duitse verbindende teksten brengt is echter net iets te nadrukkelijk. Haar vertolking van joodse humor en joods leed overtuigt niet. Haar Jiddisch en dat van haar vocale partner Hans Bollinger is wel rijkelijk voorzien van gutturale klanken, maar mist de warmte en lenigheid van deze taal. Door de microfoon vlak voor haar mond te houden en voortdurend hard zingen, produceert zij bovendien een wel erg globale, ongenuanceerde klank. Wat niet verstaan wordt moet dan maar worden goedgemaakt door het mondelinge Duitse commentaar.

Het best bevalt mij Espe daar, waar de instrumentalisten de ruimte krijgen om elkaar op speelse manier de muzikale bal toe te werpen.

Concert: Jiddische liederen door Ensemble Espe, met: Gaby en Hans Bollinger (zang). Gehoord: 2/10 Kleine Zaal Vredenburg, Utrecht.