Ministers eens over uitbreiding rol van Veiligheidsconferentie

NEW YORK, 3 okt. De doelstellingen van de Slotakte van Helsinki in 1975 zijn gerealiseerd 'tot een mate die nog enkele jaren geleden niet was voorzien'. Met die opgewekte mededeling hebben de ministers van buitenlandse zaken van de 35 Europese staten, Amerika en Canada gisterenin New York hun tweedaagse conferentie beeindigd.

De rol van deze Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) moet worden uitgebreid, nieuwe vormen van samenwerking moeten worden aangegaan, zo staat in de verklaring van de ministers. Hoe ver men wil gaan met de optuiging van de CVSE en met nieuwe vormen van samenwerking, daarover bestaat nog geen overeenstemming.

In de slotverklaring staat wat cryptisch beschreven dat de discussie vande ministers op dat punt 'een naar elkaar toegroeien' van ideeen te zien gaf. De CVSE-topconferentie half november in Parijs moet daarover uitsluitsel geven.

Wat niet in de verklaring stond, maar waarover hoge diplomaten op deze conferentie in New York voortdurend wezen, was dat men het ook nog niet eens is over de rol die het op te richten Conflict-preventiecentrum zal moeten spelen. De meeste Oosteuropese lidstaten van het CVSE-proces willen dat centrum zwaar optuigen, de meeste EG-landen voelen meer voor een beperking van de rol van dit centrum tot controle op de zogenoemde vertrouwenwekkende maatregelen. De Duitsers en de Italianen steunen de Oosteuropeanen op dit punt echter.

De andere EG-landen willen verdergaande punten, in het bijzonder politieke onenigheden, bespreken in de conferentie van ministers van buitenlandse zaken die volgens de plannen die aan de Parijse top zullen worden voorgelegd twee keer per jaar bijeen zal komen.

Voor de topconferentie in Parijs is als tweede spreker uitgenodigd secretaris-generaal Perez de Cuellar van de Verenigde Naties. Daarmee wordt de nieuwe rol geeerd die de VN de afgelopen maanden hebben gekregen bij de oplossing van het Golfconflict. Sommige ministers, onderwie minister Van den Broek, zien in het goede functioneren van de Veiligheidsraad en van het secretariaat-generaal een aanleiding om voorzichtig te zijn met uitbreiding van de CVSE.

Een onopgelost groter probleem tussen Oost en West is een aspect van de onderhandelingen in Wenen over conventionele ontwapening. In de marge van de conferentie in New York heeft men geen oplossing kunnen vinden voor het conflict over de op land gestationeerde marinevliegtuigen. Moskou wil deze niet bij zijn totaal aantal gevechtsvliegtuigen in Europa tellen. Washington wil dat wel.

De onderhandelaars in Wenen moeten daarover voor half november een oplossing vinden, anders kan strikt genomen de topconferentie niet doorgaan. Daar moet namelijk het ontwapeningsakkoord worden getekend.

De drie Baltische ministers (uit Estland, Letland en Litouwen) die hier de afgelopen dagen maar weer eens probeerden een officiele waarnemersstatus te verwerven, kregen opnieuw nul op het rekest. Moskou wil dat niet en de andere staten kunnen daar weinig tegen doen.