Duitse eenheid vergroot zelfvertrouwen Duitse minderheid in Polen

OPOLE, 3 okt. 'Wij waren veertig jaar bang voor de Polen, nu zijn zij bang voor ons, ' zegt een bejaarde inwoner van het Poolse dorp Dylaki. 'Dit is mijn geboorteplaats, voor mij heet dit dorp Tielsdorf en dat zal ook zo blijven.' Zijn toespraak in het witte 'gemeenschapshuis' wordt steeds onderbroken door luid applaus van tientallen andere oudere burgers uit Dylaki en omstreken. Op de kleine tafeltjes staat voor een ieder een beker oploskoffie, en een schaal met gesuikerde koekjes: zij vieren de Duitse eenheid, met Kaffee und Kuchen.

'Duitsland is een, dat geeft ons weer moed, ' zegt Helga Baron, een 48-jarige vrouw die weliswaar een Pools paspoort heeft maar zich 'volledig Duits' voelt. De inwoners van Oppeln, Tielsdorf, Proskau, Hermannstal, Gnadenfeld, en andere voormalige Duitse dorpen en steden die nu Poolse namen hebben, durven zich voor het eerst na veertigjaar communisme weer te organiseren. In Dylaki zijn velen bijeengekomen, niet alleen om de Duitse eenheid te vieren, maar ook om hun Duitse identiteit weer een gezicht te geven. 'We werden door de Polen gediscrimineerd, in de hoek gedrukt, en als nazi's afgeschilderd,' zegt Baron die de bijeenkomst met veel Leidenschaft voorzit. 'Wij vieren feest, maar we gaan ook aan het werk, '

De Culturele Vereniging van de Duitse Minderheid is van plan om zelfgemaakte persoonsbewijzen uit te geven aan de circa 200.000 'Duitsers met een Pools paspoort'. Elk lid moet enkele duizenden zloty's neertellen voor een Ausweis waarmee ze de Polen na de Duitse eenwording kunnen laten zien dat er ook Duitsers in Polen wonen. 'De Polen hebben alles geprobeerd om het Deutschtum uit te roeien, ' zegt een oude man. 'We mochten geen Duits spreken, geen Duits onderwijzen, we waren tweederangs burgers. Die tijd zal voorbij zijn. De Duitse eenheid zet Polen voor het blok. De Polnische Wirtschaft wordt afhankelijk van Duitsland, niet andersom.'

De meeste leden van de Vereniging zijn bejaard. Ze spreken goed Duits, en ze beseffen dat het Deutschtum ten einde is als niet snel Duits op de scholen wordt onderwezen. Veel jongeren, en ook de veertigers onder de leden van de Vereniging, spreken vrijwel geen Duits. Ze beginnen hun zinnen met also, en vervolgen in het Pools. 'Onze kinderen werden op school gepest en nagewezen omdat wij trotswaren op onze Duitse wortels. Zij kregen geen kans om de taal te leren, ' zegt Helga Baron die leerboeken heeft besteld met hulp van de Duitse Bund der Heimatvertriebenen, een organisatie van Duitsersdie uit de voormalige Ostgebiete werden verdreven. Ook in de kerken van de Duitse minderheid zullen de diensten weer in het Duits wordengehouden.

De Poolse Duitsers vieren feest, al is er een domper op het gevoel van vreugde: veel van hun kinderen zijn naar Duitsland vertrokken voor een opleiding, voor werk en voor een nieuwe toekomst. 'Viele Jungs sind abgehauen, ', zegt een man uit een naburig dorp. Veel van de huizen staan leeg, de vensters zijn dichtgespijkerd. De gemiddelde leeftijd in de Duitse gebieden is boven de zestig en veel inspanningen kunnen de meesten niet meer opbrengen. 'Voor ons is de Duitse eenheid eigenlijk twintig jaar te laat gekomen. Wij kunnen ons organiseren, maar wat kunnen we verder nog doen?'

De meeste inwoners van Dylaki, op ongeveer twintig kilometer van Opele (Oppeln), zoeken naar erkenning, bij de Polen en bij de regering in Bonn. 'Wij werden vergeten door Bonn, ' zegt Baron. 'Voor de Polen waren wij geen volwaardige burgers en voor de Duitsers geen echte Duitsers.' Het grootste doel van de Culturele Vereniging voor de Duitse Minderheid is de dubbele nationaliteit. 'Wij zijn hier als Duitsers geboren. Na de oorlog kwamen de meesten terug. Ons geboortegrond was plotseling Pools geworden. Maar wij voelen ons Duitsers. Wij werden vreemden in ons eigen land.' De Poolse Duitsers beroepen zich op de Duitse grondwet die een ieder, geboren in het Duitsland van 1937, het recht geeft op de Duitse nationaliteit. De regering in Bonn zit echter met hen in de maag omdat het verlenen van de Duitse nationaliteit in Warschau zou worden gezien als een poging om Silezie te verduitsen. 'Er bestaan geen Duitsers in Polen, ' zei de Poolse kardinaal Jozef Glemp onlangs tot grote woede van de Duitsers in Opele en omgeving. Volgens Polen zijn deze mensen Sileziers die weliswaar Duitse wortels hebben, maar die geen enkele aanspraak kunnen maken op de Duitse nationaliteit. Zij mogen zich organiseren als culturele vereniging, zoals de Oekraieners en de Witrussen, maar daarmee is voor Warschau de kous af.

'Wir werden es den Polen zeigen, ' zegt een man die eerder dit jaarals raadslid in een gemeenteraad werd gekozen. In 38 van de 61 gemeenschappen in Opele en omstreken heeft de culturele vereniging kandidaten gesteld: in 26 gemeenten behaalde zij de absolute meerderheid. 'Wij zijn meer dan een zangvereniging, wij willen rechten en samenwerking met Duitsland.' De gemeenten met een Duitse meerderheid hebben vorige maand een regionale unie opgericht die banden wil aanknopen met Duitse gemeenten. De regio Dobrze Wielki (Grossdobern) heeft Hildesheim reeds als partner aan de haak geslagen. De Poolse Duitsers streven naar autonome economische regio's in Silezie waar 'buitenlands kapitaal vrij kan investeren'.

Nerveus

De Polen beginnen inmiddels nerveus te worden van de Duitse activiteit in Opele en omgeving. De Duitse minderheid krijgt in steden, waar in meerderheid Poolse nieuwkomers wonen, geen zalen te huur, ruiten worden ingegooid, mensen van Duitse herkomst ontslagen. 'De Polen worden bang, ' zegt Danuta Berlinski, die aan het instituut voor Silezie het werk van de Poolse Duitsers onderzoekt. 'De Pools nieuwkomers hebben hun bezittingen in de vroegere Poolse oostgebieden verloren, en vrezen dat ze nu weer verliezen, dat Silezie wordt gekoloniseerd.' De Polen zijn vooral bang dat de Duitse minderheid van het verenigde Duitsland privileges krijgt die de Poolse Duitsersrijker zal maken en de Polen nog armer. De Poolse Duitsers hebben een groot voordeel: een visum waarmee ze geregeld naar Duitsland kunnen. Ze hebben er het recht op werk, op een inkomen in harde marken. Voor veel meeste Polen is dat een droom en daarom een reden om zich ook Duitser te noemen.

Baron wijst de angst onder de nieuwkomers van de hand omdat 'Polen zichpas goed kan ontwikkelen als het nauw met Duitsland samenwerkt'. Want de Poolse Duitsers zijn het er over eens dat de ex-DDR binnen enkele jaren een bloeiend gebiedsdeel van Duitsland zal zijn. 'Als Polen ons maar blijft afwijzen, en het verenigde Duitsland als een gevaar blijft zien, zal het economisch verpauperen, ' zegt zij met herwonnen zelfvertrouwen. De Poolse Duitsers zijn bang dat de Oder een scheidslijn in Europa wordt, tussen arm en rijk, en dat zij 'opnieuw aan de verkeerde kant staan'. Sommigen denken aan een vertrek naar Duitsland als het in Polen binnen een paar jaar niet beter gaat. Hun bange vermoedens worden daarbij gesterkt door het permanente wantrouwen in de Polen en hun bestuur. 'Als Walesa president wordt, komt er gedonder met Duitsland, ' zegt een oude gezette man. 'De Polen maken er zelf steeds weer een puinhoop van. Bismarck zei het al: willst du Polen strafen, so lasst sie selber regieren.'