Bush worstelt met onzekerheden

TEL AVIV, 3 okt. Dat de Amerikaanse president George Bush in zijn rede tot de Verenigde Naties voor het eerst een verband heeft gelegd tussen een terugtrekking van de Iraakse troepen uit Koeweit en een oplossing van het Israelisch-Arabische (Palestijnse) conflict heeft de Israelische minister van buitenlandse zaken David Levy niet van zijn stuk gebracht. In een tv-vraaggesprek vanuit New York prees Levy gisteravond de kwaliteit van Israels politieke coordinatie met de VS. 'Er is sprake van een veranderde sfeer', zei hij. 'Alle spanningen (over het plan-Baker voor een Israelisch-Palestijnse dialoog in Kairo) liggen achter ons.'

Levy toonde zich opgetogen over de gisteren in Washington gevallen beslissing Israel een garantie te geven voor het opnemen van een banklening van 400 miljoen dollar tegen lage rente voor het opvangenvan immigranten uit de Sovjet-Unie, zonder dat Israel zijn politiek ten aanzien van de bezette gebieden principieel heeft gewijzigd.

Aanvankelijk stond de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker erop dat Israel zich in ruil voor deze Amerikaanse bankgarantie zou verplichten geen immigranten in de bezette gebieden te vestigen. Volgens Levy heeft Baker na lange en moeilijkeonderhandelingen genoegen genomen met de Israelische belofte dat nieuwe immigranten niet naar de bezette gebieden worden gedirigeerd en dat geen financiele voorrechten worden gegeven aan immigranten die wel daarheen wensen te gaan. Als tegenprestatie voor de banklening zijn Baker en Levy overeengekomen dat Israel de VS regelmatig schriftelijk rapport zal uitbrengen over de investeringen in de bouw in nederzettingen in de bezette gebieden en over het premie-systeem ter aanmoediging van de vestiging van Israelische burgers op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook.

Ook het Amerikaanse besluit Israel twee Patriot-raketinstallaties televeren werd door Levy geplaatst in het kader van de goede verstandhouding tussen beide landen en het Amerikaanse inzicht in de Israelische defensiebehoeften.

Gelukkkig moment

Levy beleefde een gelukkig moment toen de naast hem staande Egyptische minister van staat voor buitenlandse betrekkkingen dr Boutros Ghali het idee van een koppeling van de de crisis in de Golf aan het Israelisch-Arabische conflict van de hand wees. Na een onderhoud met Levy zei de Egyptenaar dat 'er geen sprake van koppeling is en dat we moeten wachten op het einde van de crisis (in de Golf) totdat er over het (vredes)proces kan worden gesproken'.

Uit Boutros Ghali's verklaring valt af te leiden dat Jeruzalem en Kairo op dit punt een lijn trekken en weinig enthousiasme vertonen om zich watdit betreft door president Bush en de Franse president Francois Mitterrand van hun stuk te laten brengen. Volgens de Bneemt de Britse premier Margaret Thatcher een soortgelijk hard standpunt in. Zij zou ontstemd zijn over Bush' afstemming op de Franse zienswijze inzake een koppeling, zoals Mitterrand die in zijn rede tot de Algemene Vergadering van de VN heeft uiteengezet.

In Israel hebben zowel de rede van Bush als die van Mitterrand weinig deining veroorzaakt. De wel geschrokken voorzitter van de Amerikaanse joodse organisaties Simon Reich liet zich snel in Washington door Amerikaanse topambtenaren uitleggen dat Bush in wezen geen koppeling vande Iraakse ontruiming van Koeweit en het Israelische-Arabisch geschil op het oog had. De betreffende passage in de rede van de president 'duidt niet op een wezenlijke verandering van de Amerikaanse politiek maar wel op een andere aanpak', kreeg Reich volgens de Israelische pers van gisteren te horen.

In een hoofdartikel schrijft de krant Ha'arets vandaag niet aan de oprechtheid van deze Amerikaanse verklaring te twijfelen. Ha'arets drukt de regering in Jeruzalem echter op het hart goede nota te nemen van het feit dat Washington geen moment het politieke probleemvan de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook uit het oog verliest.

Judith Kipper, een bekende Amerikaanse Midden-Oosten specialiste in Washington, is van mening dat Bush de Iraakse leider Saddam Hussein de mogelijkheid van een eervolle uitweg uit de crisis heeft willen geven. Bush is niet zover gegaan als Mitterrand, die genoegen neemt met een Iraakse intentieverklaring Koeweit te verlaten in ruil voor het openen van een diplomatiek proces. Hij houdt vast aan een onvoorwaardelijke Iraakse ontruiming van Koeweit met als optie een oplossing van alle bestaande problemen in het Midden-Oosten.

Militaire beoordeling

Hoogstwaarschijnlijk wordt het uitblijven van een scherpe Israelische reactie op de Amerikaans-Franse opening naar Irak ingegeven door de beoordeling van gezaghebbende militaire kringen dat Saddam Hussein absoluut niet vanplan is Koeweit op te geven. Mitterrands voorstel, dat onder andere in een controlerende taak van de VN tijdens de voorgestelde Iraakse ontruiming van Koeweit voorziet en zinspeelt op een referendum in Koeweit over de toekomst van het land wordt door deze militaire kringen als een dooddoener afgedaan.

Volgens de Israelische militaire beoordeling is een oorlog onvermijdelijk. Israels politieke en militaire leiders hebben deafgelopen maanden bij verschillende gelegenheden laten uitkomen dat zij de toekomst in het Midden-Oosten somber inzien indien Saddam Hussein met zijn grote militaire potentieel de huidige crisis met politieke winst overleeft.

De socialistische oppositieleider Shimon Peres heeft gisteren de regering-Shamir met spoed opgeroepen een initiatief in de Palestijnse kwestie te nemen. Hij twijfelt er geen moment aan dat de VS en de Sovjet-Unie na beeindiging van de crisis in de Golf prioriteit zullen geven aan de oplossing van het Israelisch-Palestijnse conflict. Als Israel daarop wacht, zal zijn onderhandelingspositie bij voorbaat worden verzwakt. In deze opvatting wordt Peres gesteund door de socialistische ex-minister van defensie Yitzhak Rabin, die eveneens 'globalisering' van regionale conflicten door de Sovjet-Unie en de VS voorspelt in het nieuwe internationale politieke klimaat.