Brazilianen worden apathisch door talrijkeverkiezingen

ROTTERDAM, 3 okt. Het verkiezingsliedje 'La, la, la Brizola' van de Braziliaanse populist Leonel Brizola, die vandaag hoopt te worden gekozen als gouverneur van de deelstaat Rio de Janeiro, is door zijn politieke opponenten verbasterd tot 'Bla, bla, bla Brizola'. Het helpt waarschijnlijk niet veel. Brizola maakt een goede kans voor de tweede keer tot gouverneur te worden gekozen. Daarmee zou de voormalige presidentskandidaat een van de weinige linkse politici zijn die stand houdt in de verkiezingen, waarin 84 miljoen Brazilianen 31 senatoren, 503 afgevaardigden voor het Congres en 27 gouverneurs kiezen.

Bijna een jaar geleden liepen de emoties bij de presidentsverkiezingen hoog op. De huidige apathie staat daarmee in schril contrast. Volgens sommigen leidt de democratisering in Brazilie tot een overdosis aan verkiezingen: zes maal in de afgelopen acht jaar. 'Verkiezingen worden routine en niemand wordt er nog warm of koud van', aldus de zakenman Mario Amato.

Van de krachtige linkse beweging waarmee de vakbondsleider Luis Ignacio 'Lula' da Silva het ruim een half jaar geleden bijna tot president schopte, is weinig meer over. De Partij van de Arbeiders (PT) van Lula, die zelf nergens kandidaat staat, en de Democratische Partij van de Arbeiders (PDT) van Brizola zullen hun goede score niet kunnen evenaren. Mario Covas, de voormalige presidentskandidaat van de sociaaldemocratische PSDB die nu campagnevoert voor het gouverneurschap van Sao Paulo, zal waarschijnlijk niet eens de tweede ronde halen. Als geen van de kandidaten in de eerste ronde meer dan vijftig procent van de stemmen haalt, is zo'n tweede ronde tussen de twee besten nodig.

Naar verwachting ziet president Fernando Collor de Mello de aanhang van partijen waarmee hij in het congres zaken kan doen, groeien. De Partij van de Democratische Braziliaanse Beweging (PMDB) en zeker de Liberaal Front Partij (PFL) zullen daar blijven domineren. Collors eigen Partij voor Nationale Vernieuwing (PRN), die hij kort voor de presidentsverkiezingen vorig jaar uit de grond stampte, is een outsider.

De zwakke basis van Collor in het parlement was tot nu toe geen probleem. De president behield het eerste half jaar van zijn ambtstermijn voortdurend het initiatief en de politieke partijen hadden het nakijken.

De 41-jarige president maakte zich populair door waaghalzerij: zonder brevet kruipt hij achter de stuurknuppel van een gevechtsvliegtuig, hij snoert de bokshandschoenen om en raast met een 1000 c motor over zandweggetjes. Maar volgens waarnemers heeft de Braziliaanse 'Indiana Jones' evenveel indruk gemaakt met de standvastige manier waarop hij over de buitenlandse schuld van 117 miljard dollar onderhandelt. 'Zijn opstelling in de schuldencrisis zal rijkelijk worden beloond', voorspelt de politicoloog Helio Jaguaribe.

De president weigert nog steeds de achterstallige betalingen aan de banken, die sinds juni vorig jaar is opgelopen tot zeker 8,3 miljard dollar, te voldoen. Desondanks overtuigde hij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) van de noodzaak het Braziliaanse hervormingsprogramma te smeren met een krediet van twee miljard dollar. Onderhandelingen met de particuliere banken beginnen pas na de verkiezingen.

Collor zal een hem gunstig gezind parlement nog nodig krijgen. Het beteugelen van de inflatie, het hoofddoel van de economische politiek, verloopt redelijk succesvol. De geldontwaarding daalde van 84 procent afgelopen maart tot twaalf procent in augustus. Maar volgenseen afspraak met het IMF moet de inflatie worden teruggebracht tot 25 procent op jaarbasis. Daarmee lijken nieuwe botsingen met ondernemers onvermijdelijk. Collor verweet hen eerder al zakkenvullerij. Hij staat nu meer invoer toe om het Braziliaanse bedrijfsleven dwingen tot een scherpere prijsstelling.

Ook met de vakbonden, die het afgelopen half jaar meer dan vijfhonderd stakingen organiseerden, liggen confrontaties in het verschiet. De inflatiebestrijding heeft tot een reele daling geleid van het Bruto Nationaal Produkt. Collor probeert die daling te beperken tot drie procent. De privatisering van grote staatsbedrijven zal tot nieuwe ontslagen leiden.

Collor heeft het Congres niet alleen nodig voor economische hervormingen: in 1993 mag het Congres de grondwet herzien, en volgens waarnemers wil de president die gelegenheid aangrijpen om het huidige presidentieel systeem vervangen door een parlementair stelsel. Dat zou mogelijkheden openen voor een tweede ambtstermijn in 1995 van Collor, als premier, maar daarvoor is een welwillend congresnoodzakelijk.