Americanitis

OP DE VALREEP hebben president Bush en het Amerikaanse Congres dit weekeinde een akkoord bereikt over vermindering van het Amerikaanse begrotingstekort. Enkele uren voordat op 1 oktober het nieuwe begrotingsjaar inging, was een pakket rond om het tekort de komende vijf jaar in totaal 500 miljard dollar terug te brengen. Het was net op tijd om de salarissen van het federale overheidspersoneel deze week te garanderen, maar het is de vraag of het op tijd is om de slopende Amerikaanse ziekte van overbesteding te keren.

De eerste taak voor Bush en de leiders van de twee partijen is om het akkoord, dat bestaat uit een compromis van bezuinigingen en belastingverhogingen, op 19 oktober ongeschonden door het Congres te loodsen. Daarna kunnen zij hun wonden likken. De president heeft zijn verkiezingsbelofte van geen hogere belastingen ('Lees mijn lippen') ingeslikt, de Democraten zijn akkoord gegaan met hogere premies voor medische zorg voor bejaarden, de Republikeinen met grotere bezuinigingen op defensie. In vijf jaar zal het Amerikaanse defensiebudget 182 miljard dollar inleveren, zal 13 miljard op landbouwsubsidies worden gekort en leveren de bezuinigingen op medische zorg 58 miljard dollar op. Aan de inkomstenkant moeten verhoogde accijnzen op benzine van een stuiver per liter (in Nederlandse munt), 14 cent per pakje sigaretten en van een kwartje op het populaire six-pack-bier, een weeldebelasting en de aftopping van aftrekbare kosten voor hoge inkomens in totaal 134 miljard dollar opleveren.

Als het pakket wordt aangenomen door het Congres zal in het komende begrotingsjaar het federale tekort met 40,1 miljard dollar afnemen, zonder rekening te houden met de kosten van de Amerikaanse militaire inspanning in de Golf.

HET AKKOORD is een begin, maar het is niet genoeg. Zelfs als alle gunstige uitgangspunten waarop het compromis is gebaseerd uitkomen dalende rente, dalende inflatie, lage olieprijs, opleving van de economie in 1992 en dalende werkloosheid dan zal het tekort in het komende jaar nog altijd 254 miljard dollar bedragen, een record. Met een beetje tegenwind zal het tekort in 1991 oplopen tot boven de 300 miljard dollar en verdampt het streven van een overschot in 1995.

In de afgelopen jaren konden de Amerikanen boven hun stand leven omdat Japanners en Europeanen bereid waren met hun besparingen de tekorten te financieren. Die bereidheid neemt af: Duitsland heeft de handen vol aan zichzelf, Japan haalt zijn beleggingen uit de VS terug om de verliezen op zijn eigen markt te dekken. Goedschiks of kwaadschiks ondanks hoge rente een dalende dollar zullen de VS tot het inzicht worden gebracht dat een samenleving de besparingen moet opbrengen voor de uitgaven die het politiek wenselijk acht.

IN DE JAREN tachtig groeide de Amerikaanse economie en stagneerde Europa. De Amerikanen spraken toen smalend van Eurosclerose. Maar terwijl de meeste Europese landen hun overheidsfinancien saneerden en hun economieen leniger maakten, liepen in de VS de tekorten op. Aan het begin van de jaren negentig vormt het vasteland van Europa, met de Duitse eenwording als locomotief, de motor van de groei en staan de VS voor ingrijpende economische aanpassingen. Americanitis, de ziekte van slopende en uiteindelijk fatale overbesteding, zal moeten worden bedwongen. Dat pijnlijke proces zal de komende jaren zijn beslag krijgen. In een wereld van open financiele markten en snelle veranderingen kan ook een supermacht niet langer boven zijn stand leven.