Minister moet aangeven hoe Nederlands eskader moet opererenbij escalatie; Marine in Golf verlangt duidelijkheid

DEN HAAG, 2 okt. Wanneer minister Ter Beek van defensie komende vrijdagnacht aan boord van de Witte de With de taak van de Nederlandse fregatten in het Golf-gebied bespreekt met de commandanten, zal hem de vraag worden gesteld of de twee Nederlandse schepen mogen voldoen aan Amerikaanse verzoeken om dieper de Golf in te gaan. De marine heeft zijn operatiezone tot nog toe beperkt gehouden tot een gebied tussen 54 en 58 graden oosterlengte, ruwweg van Dubai tot de Straat van Hormuz.

De marine zou graag zien dat het Nederlandse eskader zo effectief mogelijk wordt gebruikt. De Witte de With is speciaal uitgerust voor luchtverdediging, maar in de huidige operatiezone worden de schepen niet vanuit de lucht bedreigd. De Amerikanen en de Britten, die in de buurt van de kust van Koeweit opereren, willen in een enkel geval graag een beroep kunnen doen op de twee Nederlandse fregatten voor de controle van schepen. Dit omdat zowel het Verenigd Koninkrijk als de Verenigde Staten los van de naleving van het handelsembargo, ook de taak op zich hebben genomen Saoedi-Arabie te verdedigen tegen mogelijke Iraakse agressie.

Zowel Washington als Londen zijn van mening dat Irak gewapenderhand maar op andere gedachten moet worden gebracht als een embargo niet effectief blijkt. Verwacht wordt dat deze landen een eventuele VN-resolutie over het gebruik van geweld tegen Irak niet lang zullen afwachten.

De Nederlandse fregatten controleren in de Straat van Hormuz samen met schepen van Belgie, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italie en Spanje het handelsembargo tegen Irak. In het totaal hebben de marines van de WEU-landen sinds 26 augustus de route en lading van 2.018 schepen gecontroleerd en zijn 17 schepen daadwerkelijk aangehouden en bezocht.

Tijdens de eerste weken van de patrouilles is gebleken dat de coordinatie tussen de verschillende marines goed verloopt. Wel is samenwerking tussen Fransen en Britten onderling moeizaam en ook verlopen de contacten met de Amerikanen niet altijd naar tevredenheid van een aantal Westeuropese marines. Bij de Amerikaanse vloot zijn ook schepen ingezet die gewoonlijk in de Stille Oceaan opereren en deze houden er een ander communicatiesysteem op na dan in de NAVO. Bovendien zijn commandanten die tot voor kort in de Stille Oceaan operationeel waren minder gewend om samen te werken met marines van andere landen.

De commandanten van het Nederlandse eskader zouden graag zien dat er meer duidelijkheid komt over een eventueel Nederlands optreden als het conflict oploopt. Als schepen geen gehoor geven aan sommeringen van de Nederlandse marine, mogen nu alleen schoten voor de boeg worden gegeven. Ook kunnen de Nederlandse fregatten handelen uit zelfverdediging. Maar in hoeverre aan andere schepen, die militaire acties initieren of daarvan het slachtoffer worden, hulp kan worden gegeven en in welke vorm, is minder duidelijk. Wat zal de taak worden van Nederlandse marineschepen als vijandelijkheden uitbreken? Daarover zijn nog geen beslissingen genomen. Tot elke vorm van ander geweld dan schoten voor de boeg of zelfverdediging moet op dit moment minister Ter Beek na telefonisch contact, dat in korte tijd tot stand komt, opdracht geven.

Behalve overleg aan boord van het Nederlandse commandoschip zal minister Ter Beek ook in de Verenigde Arabische Emiraten overleg voeren. Een bezoek aan Saoedi-Arabie is afgezegd, omdat de esprekspartners daar overvolle agenda's hadden als gevolg van veelvuldig diplomatiek verkeer op hoog niveau. Ter Beek is volgens een medewerker niet van plan om overal met Nederlandse aanbiedingen in paleizen te verschijnen. Hij wil alleen specifieke verzoeken uit Golf-staten overwegen.

Het gaat hem bij deze reis allereerst om de ervaringen te horen van de 560 Nederlandse mannen en vrouwen die hun taak in de Golf uitvoeren. Half november zullen nog eens 200 honderd bemanningsleden extra worden ingezet wanneer het bevoorradingsschip Zuiderkruis naar het Golf-gebied vertrekt. Als grote onder de kleine Europese landen blaast Nederland volgens Ter Beek een goede partij. Dat is ook Washington niet ontgaan. Voorlopig heeft volgens Ter Beek de Golf-crisis geen gevolgen voor het opstellen van een nieuwe defensie-nota, waarin hij eind dit jaar zijn visie geeft op de ontwikkeling en taakstelling van de krijgsmacht.