Justitie moet radicale keuzen maken bij aanpak misdaad

DEN HAAG, 2 okt. De politie moet niet willekeurig verdachten oppakken. Voor een werkelijk geloofwaardig justitieel beleid is het nodig dat het openbaar ministerie radicaal prioriteiten gaat leggen bij de opsporing en vervolging van strafbare feiten.

De stijging van de criminaliteit is ons boven het hoofd gegroeid en het is een illusie te veronderstellen dat we het jaarlijks aantal van drie miljoen overtredingen en 1,1 miljoen misdrijven in algemene zin weten aan te pakken. Justitie moet daarom vooral letten op de kwaliteit in plaats van de kwantiteit bij het afhandelen van zaken. 'Criminaliteitsbeleid op maat', heet dat.

Dit is de boodschap die naar voren komt in het beleidsplan van het openbaar ministerie voor de komende vijf jaar 'Strafrecht met beleid'. 'Doelgerichte gezagsuitoefening door het openbaar ministerie over de politie-inspanning is gewenst', staat er in de nota. Is die sturing succesvol dan ontstaat er voor de leden van de staande magistratuur een ideale situatie. 'De officier van justitie krijgt dan vrijwel uitsluitend nog zaken aangeleverd die hij ook wenst.'

Zwartrijders, snelheidsovertreders en autokrakers behoren tot de groep delinquenten die de officier van justitie voorlopig zo min mogelijk wil tegenkomen. Cocainehandelaren, woninginbrekers en degenen die herhaaldelijk misdrijven plegen aangeduid met de nieuwe term stelselmatige daders mogen zich daarentegen in de warme belangstelling van justitie verheugen.

Geheel conform de plannen van minister Hirsch Ballin (justitie) die vorige week aankondigde de samenleving meer te willen inschakelen bij de aanpak van de criminaliteit zegt ook het OM dat waar bedrijven en particulieren zelf misdaad kunnen voorkomen, het strafrechtelijk apparaat zo min mogelijk in werking dient te treden.

Het is wel leuk om dagelijks honderden automobilisten te fotograferen die het rode stoplicht niet opmerken, maar als justitie vervolgens niet in staat is de overtreders tot het betalen van een boete te bewegen, wordt de geloofwaardigheid van de normhandhaver alleen maar aangetast. De politie moet automobilisten die in de fout gaan aanhouden, hartig toespreken en dan verbaliseren. Zo worden weliswaar minder overtreders aangepakt maar het gebeurt wel op een indringender wijze.

Inbraken bij bedrijven is een vorm van criminaliteit die de instellingen in principe zelf maar moeten zien te beteugelen. 'Preventieve maatregelen en een goede samenwerking tussen politie en particuliere beveiliging zijn de aangewezen wegen om tot beheersing van deze criminaliteitsvorm te komen', aldus het OM. Hetzelfde geldt voor de openbaar-vervoerbedrijven. Laat ze er zelf maar voor zorgen dat iedereen zijn strippenkaart gebruikt, dan is justitie niet meer nodig.

Niet alleen principiele redenen maar ook pragmatische motieven noodzaken het openbaar ministerie prioriteiten te stellen. Het OM maakt formeel weliswaar nog steeds deel uit van de onafhankelijke magistratuur, het apparaat wordt steeds meer ingericht als een departementale buitendienst die zich praktisch geheel moet onderwerpen aan de toenemende wensen van het ministerie van justitie. 'Binnen het OM zal het bestuurlijk aspect van zijn handelen nog meer nadruk en inhoud krijgen; het OM drijft wat weg van zijn betrekkelijk onafhankelijke positie als lid van de rechterlijke macht', constateerde de hoofdofficier van justitie in Assen, mr. J. M. M. van Woensel, begin april waar de top van het departement en OM zich in een conferentie-oord in Vierhouten in besloten kring bogen over de nieuwe taken van het openbaar ministerie.

De belangrijkste ontwikkeling op dit gebied is de invloed die het OM krijgt bij het beheer van de nieuw te vormen 25 regionale politiekorpsen. Samen met de regioburgemeester zal de hoofdofficier van justitie aan het hoofd staan van de geintegreerde rijks- en gemeentepolitie.

Via 'sturing met prijskaartjes en doelbudgetten' moet het OM er zorg voor dragen dat de politie veertig procent van zijn mensen en middelen inzet voor de criminaliteitsbestrijding. Volgens het OM Er dient de aandacht te verschuiven van klussen op het gebied van het handhaven van de openbare orde en hulpverlening naar misdaadbestrijding.

De hoofdofficier van justitie wordt daarmee een soort super-hoofdcommissaris. En hoewel door deze nieuwe invloed de politie volgens het OM efficienter zal kunnen opereren, kan de nieuwe taak die de officier van justitie als medebeheerder krijgt ook moeilijkheden opleveren. 'De officier van justitie zal zich bewust moeten zijn van de spanning die bestaat tussen de beleidsverantwoordelijkheid en zijn onafhankelijke opstelling ter terechtzitting.' De officier van justitie zal ook straks vrijspraak moeten eisen als hij in gemoede meent dat een feit niet wettig en overtuigend bewezen is, ook al heeft hij als medebeheerder van de politie zijn uiterste best gedaan de dader voor de rechter te brengen.

Andere taken die de officier van justitie de komende jaren extra werk zullen bezorgen, zijn een intensivering van de internationale samenwerking bij de aanpak van georganiseerde misdaad. En criminaliteitspreventie, doordat het OM zitting zal nemen in de commissie die in de grote steden moet worden opgericht om te adviseren over maatregelen gericht op voorkoming van misdaad. Ook uitbreiding van de slachtofferzorg en meer aandacht voor milieucriminaliteit en fraude zullen beslag leggen op de officier van justitie.

Het openbaar ministerie mag erop rekenen dat het ministerie van justitie de middelen voor deze nieuwe taken ter beschikking zal stellen. Versterking van de organisatie van het OM noemde Hirsch Ballin op de bijeenkomst in Vierhouten een van zijn belangrijkste doelen. 'Het slagen van het ministerie van justitie in zijn opdracht tot rechtshandhaving ten behoeve van de democratische en sociale rechtsstaat is van die versterking voor een belangrijk deel afhankelijk.'