Eurythmie: dansende sluierstaartvissen

Naast de vele ballet- en dansgroepen heeft ons land ook een eigen Eurythmie gezelschap. Dit Haagse ensemble brengt al vanaf 1972 iedere herfst een programma uit, waarmee men niet alleen hier maar ook buiten de grenzen optreedt. Veel geld voor publiciteit is er echter niet, waardoor de voorstellingen dikwijls alleen worden bezocht door ingewijden.

De Eurythmie heeft haar oorsprong in de antroposofische levensbeschouwing. De grondlegger, Rudolf Steiner (1861-1925), gebruikte de term voor een bewegingsvorm waarmee de essentie van poezie, muziek of taal wordt uitgedrukt. Rond 1910 ontwikkelde hij met zijn eerste leerlinge, de 16-jarige Lory Smits, een soort spirituele gymnastiek. Uit die experimenten ontstond een complex systeem van codes, dat tot op heden wordt onderwezen in Duitsland, onder anderen door de Steiner-studente Else Klink aan het Eurythmeum in Stuttgart, en door Werner Barfod in Den Haag.

Wie vandaag de dag voor het eerst een Eurythmie-voorstelling bijwoont denkt getuige te zijn van een uit de oudheid overgebleven eredienst. In zoetige plaatjes bevolken in lange, pastelkleurige gewaden gestoken vrouwen en mannen het toneel. Met het emotieloze gezicht steeds naar het publiek gewend, dansen zij sierlijk als sluierstaartvissen. Daarbij lijken de voeten de grond nauwelijks te beroeren. De armen en handen glijden door de lucht in een rusteloze, maar geen onrustige, bewegingsstroom.

In de choreografie wisselen de dansers elkaar af als de instrumenten in een muziekcompositie. Daarbij varieren de patronen als stromend water. Hier wordt de innerlijke beweging van uiteenlopende muziek uitgedrukt: van Franz Schubert Ouverture voor strijkorkest tot Fratres voor strijkorkest en slagwerk van Arvo Part.

De combinatie taal/beweging, het 'zichtbaar spreken', biedt meer problemen. De Eurythmisten willen niet het door Meta van IJzer bewerkte verhaal illustreren Als ik later groot ben ... naar de autobiografische roman van de Braziliaan Jose Mauro de Vasconcelos zoals dat door Wim Maaijen wordt voorgelezen. Neen, het gaat hier om het uitbeelden van gevoelswaarde, klank en ritme van de tekst. Daarbij worden bepaalde bewegingscodes gebruikt, zoals bij voorbeeld in de Hindoe-dans de 'mudra's' worden aangewend.

Met heilige ernst en ijzeren overtuiging kwijt het Nederlands Eurythmie Ensemble zich van zijn taak, blijkbaar niet gekweld door de kinderachtige, moralistische vertelling die de toeschouwer terugbrengt naar de zondagschool.