..en Europa

IN DE OPWINDING van de afgelopen maanden is Helmut Kohl wel vergeleken met Otto von Bismarck, die honderdtwintig jaar geleden de Duitse eenheid verwezenlijkte. Dat is om velerlei redenen ongepast. Bismarck was een even schrandere als tomeloze revolutionair. Hij realiseerde de macht van Pruisen door de sluizen van het nationalisme open te zetten en Frankrijk te vernederen. In de maalstroom van deze heilloze coalitie tussen nationalisme en aristocratie ging vervolgens het Duitse keizerrijk ten gronde.

Niets van dit alles speelt nu een rol, Kohl is ook allesbehalve revolutionair. Weliswaar is er de laatste jaren in West-Duitsland ook sprake geweest van herorientatie op nationale symbolen, maar het ging dan toch voornamelijk om een voorzichtige gewenning aan dingen die elders in Europa vanzelfsprekend zijn: een volkslied aan het eind van de televisie-avond en hier en daar een nieuw museum voor Duitse geschiedenis.

KOHL ZELF springt met dat nationale gevoel behoedzaam om, hoewel zijn pathos misschien naar meer neigt. Maar hij beseft hoe gevoelig dat ligt en hoe snel bondgenoten, buurlanden en vroegere vijanden ertegen in verzet komen. Kohl in een somberder ogenblik: 'Er zijn er maar heel weinig die gesteld zijn op ons, en er zijn er hooguit een paar meer die voor ons respect hebben'. Het einde van de Duitse deling raakt Duitsers en overige Europeanen gelijkelijk. Constateren dat aan onze oostzijde een economische supermogendheid ontstaat waarvan de valuta inderdaad over enkele jaren dit werelddeel zal domineren, dat is eigenlijk te weinig. Natuurlijk is het even wennen, ook voor Nederland. Wie een klein huisje heeft met een kleine tuin, ziet bij de buren niet graag een verdieping extra oprijzen, want kan de zon dan nog wel bij het gazon?

Maar het gaat erom de concrete utopie te verwezenlijken, die de vaders van de Europese eenwording voor ogen stond: Een wegsmelten van de nationale staat als fixatiepunt voor sociaal-economisch en politiek handelen. Duitsland 120 jaar na de slag bij Sedan is geen 'verspatete Nation', maar een land waar vrijheid en democratie nu voor iedereen gelden en daarbij passen gelukwensen. Evenals de andere landen in Europa heeft dit nieuwe Duitsland de taak te bewijzen dat Robert Musil gelijk had toen hij constateerde dat een 'natie slechts illusie is, verbeelding'.