Vernieuwing heeft in Sovjet-Unie een andere betekenis

Naast het wereldberoemde Bolsjoi Ballet is er sinds 1966 een tweede 'staatsballet' in Moskou werkzaam. Het reist niet alleen door de gehele Sovjet-Unie maar treedt ook regelmatig en veelvuldig in het buitenland op. Dit Moscow Classical State Ballet (MCB) maakt nu op initiatief van een aantal schouwburgdirecteuren en de stichting Internationale Culturele Projecten een uitgebreide tournee door Nederland.

Het zestig dansers tellende gezelschap brengt, begeleid door een eigen orkest, een gemengd programma met hoofdzakelijk virtuoze fragmenten uit het romantisch-klassieke repertoire en twee avondvullende balletten: het liefdesdrama Romeo en Julia en het satirische De Schepping. De choreografie daarvan is van Natalya Kasatkina en Vladimir Vasilyov, het echtpaar dat sinds 1977 de artistieke leiding vormt van het MCB. Beiden zijn jarenlang als danser verbonden geweest aan het Bolsjoi Ballet en maakten daar hun eerste, voor Sovjet-begrippen, vernieuwende balletten.

Het woord vernieuwend, zo bleek weer eens, heeft in de Sovjet-Unie toch een andere betekenis als wij eraan hechten. Het tonen van de verworvenheden van de perfecte technische scholing staat hoog en voorlopig muurvast in het vaandel, evenals de esthetiek en de verheerlijking van de mens en zijn hooggestemde idealen. Het verhalend element is sterk aanwezig, waarbij de tegenstelling tussen goed en kwaad en de typeringen van karakters zodanig worden uitgebeeld dat er van misverstanden geen sprake kan zijn. Mime en acteerspel is overdadig aanwezig. Dat doet, in onze ogen, nogal naief en kinderlijk aan, evenals de opvattingen omtrent theatrale vormgeving.

De vernieuwing van Kasatkina en Vasilyov zit vooral in de lichaamsplastiek en in kleine afwijkingen van pure klassieke vormen: gebogen lijnen in de benen, voeten in de parallelstand en vaak gehaakt in plaats van volkomen doorgestrekt en verdraaide torso's. Hun balletten zitten vol zeer spectaculair acrobatisch tilwerk als symbool van het streven naar het hogere. Liefhebbers van het hier te lande inmiddels zo vertrouwde vrije en eigentijdse bewegingsidioom en van gedurfde choreografische en theatrale concepties zullen bij dit Moskouse ensemble niet aan hun trekken komen.

Maar dat wil niet zeggen dat er niet veel te genieten zou zijn, integendeel. De groep heeft prachtige, veelal heel jonge en enthousiaste dansers. De moeilijkheidsgraad van wat ze te doen krijgen is zeer hoog en ze voeren alles uit met zo'n verbluffende moeiteloosheid, trefzekerheid, energie en spontaniteit, dat je je ogen erbij uitkijkt. Sprongen zijn licht en hoog, draaien virtuoos. Lang uitgestrekte priemende benen vliegen ongeforceerd langs de oren. Voeten trippelen razendsnel, armen schijnen geen enkele belemmering in de schoudergewrichten te ondervinden en rompen bewegen als soepele, dunne rietstengels. Hoofden staan fier op lange nekken en worden als kronen gedragen. En iedere lichaamslijn is zuiver en rank getrokken.

Officieel kent de groep geen sterren. Solisten treden ook op in het corps de ballet of in kleinere danspartijen. Maar een danser als Vladimir Malakov heeft kwaliteiten die hem boven iedereen doen uitstijgen. Hij heeft een prachtig geproportioneerd lenig lijf, een fenomenale haarscherpe techniek en overtuigende acteertalenten en een ontwapenend jonge uitstraling. Die jongen alleen al maakt de gang naar het MCB de moeite waard. Maar ook Ilgiz Galmullin trekt de aandacht. En bij de vrouwen onderscheiden zich vooral Valiri Tzoi, Tatiana Paly en Vera Timashova. Het is heel goed dat een gezelschap met zulke baletdanskwaliteiten in zoveel Nederlandse theaters is te zien.