Prognoses en observaties

Meer dan een jaar is verstreken sinds mij deze plaats in de krant is toegewezen. Is de wereld in enig ander jaar sinds 1945 zo snel veranderd als in de laatste 12 maanden? Geen wonder dat de 26 columns op deze plaats mank gingen aan de nodige verkeerde voorspellingen en niet-essentiele observaties.

Neem bijvoorbeeld mijn prognose voor de economische groei in de Verenigde Staten (27-11-'89). Ik dacht toen dat in de eerste helft van 1990 de economische groei in Amerika en Engeland zou teruglopen, terwijl de hoogconjunctuur in Duitsland en Nederland zou voortduren. Dat was correct, maar ijdel was de hoop dat bij lagere groei in Duitsland en Nederland in de tweede helft van 1990 en in 1991 Amerika en Engeland er alweer beter voor zouden staan.

In Engeland had ik net als ongeveer alle andere economen de ernst van de inflatieproblematiek onderschat: nu lijkt het erop dat een echte recessie noodzakelijk is om af te rekenen met negen a tien procent inflatie. In de Verenigde Staten hebben de autoriteiten sinds 2 augustus jongstleden geen enkele mogelijkheid meer om de economie een handje te helpen door lagere belastingen of een ruimer monetair beleid. Als de hogere olieprijzen en de oorlogsdreiging in het Midden Oosten de consumenten voorzichtiger maakt zodat de autoverkopen en de consumptie inzakken, ziet het er niet goed uit voor de economie.

Bij zulke zuinige vooruitzichten voor de Engels sprekende handelspartners, staat of valt onze economische groei met de export naar Duitsland. Het Centraal Planbureau is wat dat betreft optimistisch en voorspelt vier procent economische groei voor de Oosterburen, veel hoger dan het lange-termijngemiddelde. Als echter ook Duitsland schade ondervindt van de energieprijzen en de lagere aandelenkoersen, of als het Duitse bedrijfsleven minder kan verdienen in het buitenland, ziet het er voor Nederland direct een stuk slechter uit. Helaas is onze politiek niet voorbereid op die kwade kans met een begroting die de moeilijke beslissingen voor zich uit schuift naar wat nu de 'mid-term review' heet.

Er is goed nieuws voor wie zich net als ik ergerde aan de advertenties van een paar grote Nederlandse beleggingsinstellingen dat een Moderne Portefeuille Theorie voortaan de risico's van het beleggen mooi zou kunnen beheersen (30-10-'89 en 28-5-'90). Nog bonter maakt het sinds kort een nieuw beleggingsfonds dat voortdurend in de propaganda schermt met een beleggingsopbrengst van niet minder dan 25 procent per jaar. Gelukkig zal op heel korte termijn een einde komen aan de mogelijkheid om in Nederland met zulke beloften geld aan te trekken van naieve beleggers. Deze maand treedt een nieuwe wet in werking die de Nederlandsche Bank de bevoegdheid geeft om banken en beleggingsinstellingen aanwijzingen te geven wanneer zij in hun advertenties te veel beloven.

Te optimistisch was ik met de suggestie dat de tijd in Nederland rijp was geworden voor een kernkabinet (2-10-'89). Hoe kunnen 15 minister het ooit eens worden over een zuinige begroting wanneer iedere minister er groot belang bij heeft zelf zo min mogelijk te bezuinigen?

Sindsdien heb ik geleerd dat in onze politieke traditie een zwakke minister-president past en een ministerraad waarin de ministers elkaar zoveel mogelijk met rust laten. Naief blijf ik hopen op nieuwe spelregels die premier en vice-premier samen het recht geven de totale uitgaven per departement vast te stellen (23-7-'90). Mij lijkt het een beter systeem om de grote onzekerheden van volgend jaar het hoofd te bieden.

Bijzonder veel lezers deelden mijn frustratie over het Koninklijk Concertgebouworkest (17-9-'90). De abonnementhouders verlengen ieder jaar automatisch hun abonnement en wij, die een keer per jaar in de Rai mogen luisteren, moeten daar wel per abonnement fl.1000, - belastinggeld subsidie op toe leggen. Een jonge lezer had toch een kaart voor het Concertgebouworkest bemachtigd, maar werd in de pauze streng aangesproken door een directeur van zijn Bank: 'Hoe kom jij hier?' 'Mijn ouders kennen een lid van het Orkest en zo kon ik een kaart kopen' was het eerlijke antwoord. 'Dan is het goed', reageerde de verstoorde abonnementhouder. Stel je voor dat gewone mensen zomaar een abonnement zouden kunnen bestellen voor de chique serie op donderdagavond.

Nog steeds is er weinig kans op indexatie van een deel van de staatsschuld (5-3-'90). Hoewel ook mijn collega's De Kam en Halberstadt zich hebben uitgesproken voor een experiment blijft minister Kok afwijzend. Berekeningen op het ministerie van financien bevestigen dat gemiddeld per jaar de Staat twee procent zou besparen op elke gulden die wordt omgezet in een geindexeerde lening, dat wil zeggen een lening waarbij de rente veel en veel lager is maar ieder jaar achteraf wordt opgehoogd met de inflatie.

Intussen worstelt de Kamer met wetgeving die beoogt belasting te heffen bij sommige rijke pensioenfondsen. Het lijkt veel eenvoudiger om gebruik te maken van de bereidheid van de pensioenfondsen genoegen te nemen met drie a vier procent plus de inflatie in plaats van de negen procent rente op dit moment en in ruil voor die bereidheid de dreiging van belastingheffing achteraf te laten schieten. Misschien komt het er toch nog eens van.

Tussen de gebrekkige economische voorspellingen en de niet-opgevolgde politieke suggesties kon u een enkel correct inzicht aantreffen. Nu ja, zelfs een blinde eekhoorn vindt nog wel eens een beukenoot. Op 11-6-'90 ging deze column over de SER, soms bekend als de Sociaal Economische Rem, een corporatistisch orgaan waar landelijke functionarissen van bonden en werkgevers op velerlei terrein de status quo beschermen. Slachtoffer van deze gang van zaken zijn uiteraard personen die niet in dit orgaan zijn vertegenwoordigd: bejaarden, werklozen, alle Nederlanders in hun rol van consument, jongeren, beginnende ondernemers, en vele anderen.

Nu heeft fractieleider Woltgens moedig de aanval geopend en verklaard dat de politici in het parlement groot genoeg moeten zijn om zelf te beslissen. Ook de niet aanhoudende stroom horror stories over bureaucratische oorlogen tussen GAB's en GSD's waarvan werklozen en WAO'ers het slachtoffer worden, hebben effect op de publieke opinie. Dit najaar viet de SER een jubileum; misschien wordt het het laatste.