Moeizaam compromis bereikt over begroting VS

WASHNINGTON, 1 okt. Republikeinen noch Democraten kunnen victorie kraaien over het pakket van bezuinigingen en extra belastingen, waarover president Bush en de belangrijkste leiders in het Amerikaanse congres het gisteren eens zijn geworden.

Congresleiders voorspellen dat het deze week nog moeilijk zal zijn voldoende stemmen te vergaren om het compromis aanvaard te krijgen. 'Het zal niet gemakkelijk zijn, maar ik denk dat het ons zal lukken', oordeelde senator Lloyd Bentsen, voorzitter van de commissie voor Financien, gisteravond. Wel acht hij daarvoor sterk leiderschap van beide partijen nodig, 'vooral leiderschap van de president'.

De verhoging van de belastingen zit vooral de conservatieve Republikeinen dwars. Het Republikeinse congreslid Chuck Douglas duidde het pakket gisteravond aan als een 'fiscaal Yalta'. 'Het ziet eruit als een route naar recessie', zei zijn collega Dana Rohrabacher. 'Ik denk niet dat het een compromis is, maar een bezwijken voor de Democratische progressief-liberale grote gelduitgevers.' De conservatieve leider in het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, weigerde zelfs om bij de aankondigingsceremonie aanwezig te zijn. Hij wilde geen commentaar geven op het akkoord.

Voor de Democraten telt zwaar dat bij de voorgestelde belastingmaatregelen nauwelijks onderscheid wordt maakt tussen arm en rijk. 'Het probleem is dat de Democraten denken dat het een Republikeinse begroting is en de Republikeinen denken dat het een Democratische begroting is', oordeelde de Democratische afgevaardigde Charles Schumer.

Bush gaf zijn eis tot verlaging van de belastingen op vermogensaanwas op. Wel voorziet het compromis in extra belastingprikkels voor investeringen in nieuwe bedrijven, voor kleine bedrijven en voor nieuwe exploratie van olie en gas.

Verder voorziet het pakket in een nieuwe belasting op autobrandstoffen, en in verhoging van heffingen op sigaretten, alcoholhoudende dranken en vliegtickets. Van degenen die meer dan 100.000 dollar verdienen, worden de aftrekposten verminderd. Er komt voor 14,2 miljard dollar aan extra heffingen en er komen speciale belastingen op luxe-goederen als superjachten, dure auto's en dure bontsoorten.

Een voor volksvertegenwoordigers zeer pijnlijke en gevaarlijke bezuiniging betreft de uitkeringen voor medische zorg voor onder anderen gepensioneerden. Die worden met zestig miljard dollar verlaagd. Het budget van het Pentagon moet met 180 miljard dollar omlaag, ongeacht de militaire operatie in de Golf.

Het akkoord over de begroting van het nieuwe Amerikaanse fiscale jaar, dat vandaag ingaat, is op het nippertje rond gekomen. De politici wilden zo lang mogelijk wachten om zoveel mogelijk concessies af te dwingen. Als de patstelling tot na twaalven vannacht had voortgeduurd, waren overal in het land ambtenaren met onbetaald verlof naar huis gestuurd. Dat zou rampzalige gevolgen hebben gehad voor bijvoorbeeld de luchtverkeersleiding of het onderwijs. Die harde ingreep zou het gevolg zijn geweest van de zogenoemde Gramm-Rudman-wet. Volgens die wet wordt automatisch in de Amerikaanse begroting gesnoeid als het Congres geen bezuinigingsmaatregelen treft die het begrotingstekort uiteindelijk tot nul moeten reduceren.

Volgens schattingen van het Witte Huis zou het tekort dit begrotingsjaar aanvankelijk zestig miljard bedragen. Dat bedrag werd verscheidene malen verhoogd, eerst tot 160 miljard, later tot 231 miljard en sinds gisteren tot 253 miljard dollar. Hogere kosten voor de overheidsuitkoop van failliete spaarbanken en de effecten van de recessie zijn hier volgens de adviseurs van Bush debet aan. De hogere tekorten maken verdergaande besnoeiingen noodzakelijk, die zoals gebruikelijk vooral in de verre toekomst zijn voorzien. Volgens het huidige pakket zou in 1994 een overschot op de begroting moeten worden bereikt.

Na de aankondiging van het begrotingsakkoord nam het congres een resolutie aan die de overheid tot vrijdag van geld voorziet. Dan moet het begrotingsakkoord zijn aangenomen.

Beide partijen zijn al een half jaar bezig met begrotingsonderhandelingen. Er ontstond een soort klassestrijd tussen Republikeinen, die zeiden economische groei te bevorderen door de vermogenden te beschermen, en Democraten, die zeiden op te komen voor de belangen van de verdienende middenklasse.

Aanvankelijk wilde Bush de belastingen niet verhogen. Eind juni sprak hij voor het eerst over 'verhogingen van de belastingopbrengsten'. Daarna bleef het stil en Democraten wachtten af omdat zij niet degenen wilden zijn die de belastingen verhoogden. Vooral door de overheidskosten voor het spaarbankschandaal is de bereidheid van de belastingbetaler om bij te springen gering. President Bush bleef lange tijd staan op verlagingen van belastingen op de vermogensaanwas. Onder druk van de twee Republikeinse leiders van het Huis van Afgevaardigden en van de senaat gaf hij die eis afgelopen vrijdag op.

Het Amerikaanse publiek begon te walgen van het voortdurende openbare bekvechten tussen Democraten en Republikeinen. Larry King, gastheer van een bekende radioshow, kreeg veel telefoontjes van mensen die woedend waren op politici die de voortgang van de overheid in gevaar brachten. Bush probeerde vorige week bij campagnes voor Republikeinse kandidaten de schuld voor het gekibbel op de Democraten in het congres te schuiven. Toch wijten de Amerikanen de lange impasse over de begroting aan politici in het algemeen, inclusief de president.