Milieuramp wekt in Kazachstan onrust

ROTTERDAM, 1 okt. In de Sovjet-republiek Kazachstan heerst onrust over het effect van de explosie in een fabriek voor nucleaire splijtstofstaven in de stad Oest-Kamenogorsk. Bij het ongeluk op 12 september zouden 120.000 mensen zijn besmet met berylliumoxyde.

Inmiddels is de omgeving tot ecologisch rampgebied verklaard. Vorige week donderdag hebben 60.000 inwoners sluiting van de fabriek geeist. Regionale autoriteiten zouden voor verplaatsing van de berylliumverwerking hebben gekozen. Moskou is gevraagd om schadeloosstelling en een uitgebreid onderzoek met deelneming van buitenlandse experts.

Het zeldzame beryllium (onder meer voorkomend in smaragd) is als element een hard, bros metaal dat verwantschap vertoont met magnesium en aluminium. Het is als poeder of stof zeer brandbaar. Het vindt toepassing in staal- en vooral koperlegeringen en daarnaast in kernreactoren. Als moderator kan beryllium (net als grafiet of water) snelle neutronen afremmen. Ook wordt het wel in de vorm van blokjes of staven gebruikt om neutronen te reflecteren, voor dat doel wordt het soms in splijtstofstaven opgenomen.

Beryllium en berylliumverbindingen gelden als zeer giftig. Opname vindt vooral plaats via de longen. Eenmaal opgenomen blijft het metaal zeer lang in het lichaam. Acute effecten bestaan uit aantastingen van huid, longen en ogen die meestal binnen enige maanden spontaan genezen. Sommigen ontwikkelen echter een fatale longontsteking. Een chronische berylliumvergiftiging tast vooral de ademhalingswegen aan en uit zich in kortademigheid en vermoeidheid. In Nederland vindt nauwelijks verwerking of toepassing van beryllium plaats.