'Sancties voorlopig niet opheffen'; Zuidafrikaansevakbondsleider gelooft De Klerk niet

SCHIPHOL, 29 sept. Jay Naidoo, secretaris-generaal van de grootste vakcentrale van Zuid-Afrika, COSATU, gelooft niet dat president De Klerk een volledig einde wil maken aan apartheid.

Hoewel in steeds meer landen vertrouwen in de goede bedoelingen van De Klerk ontstaat, beschuldigt Naidoo de regering ervan, via de veiligheidsdienst en het leger, de agressie in de omgeving van Johannesburg te dirigeren. 'Extreem rechtse organisaties worden aangezet de zwarte bevolkingsgroepen tegen elkaar uit te spelen. De Klerk zegt steeds dat hij onderzoek zal laten doen naar de oorzaken van het geweld, ook vorige week nog toen hij reageerde op de beschuldigingen dat een 'derde macht' erbij betrokken is. Maar dat zegt hij al zo lang. De Klerk heeft belang bij het geweld. Daarmee maakt hij de positie van het ANC en COSATU zwakker en wordt het democratiseringsproces op zijn zachtst gezegd vertraagd', aldus Naidoo.

De leider van COSATU (Congress of South African Trade Unions) arriveerde gisteravond op Schiphol, om vandaag te spreken op een bijeenkomst van de FNV over de politieke en economische ontwikkelingen in zijn land.

Aanvankelijk zag het er niet naar uit dat de Indier Naidoo (35) in de vakbeweging van Zuid-Afrika terecht zou komen. Maar op de universiteit, waar hij medicijnen studeerde, raakte hij betrokken bij politieke activiteiten waardoor hij zijn studie moest staken. Naidoo is nu vijf jaar algemeen secretaris van de vakcentrale, waarbij meer dan een miljoen leden en veertien bonden zijn aangesloten.

Ondanks de problemen in zijn land oogde Naidoo gisteravond ontspannen. 'Dat ben ik ook. We zijn eerst een week met een delegatie van COSATU in de Soviet-Unie geweest om te zien hoe de politieke en economische veranderingen zich daar voltrekken. Daarna ben ik drie dagen in Rome geweest om contacten te leggen met de Italiaanse vakbeweging. De stakingen, intimidaties, arrestaties van vrienden en de gevechten in de zwarte woonorden zijn wel afmattend. De situatie van de zwarte bevolking van Zuid-Afrika is nog steeds heel slecht en daar lijkt geen verandering in te komen. Het is een opluchting even in een normale wereld te zijn.'

Dat De Klerk niet oprecht is, blijkt volgens Naidoo ook uit het privatiseringsproces dat onverminderd doorgaat. Naidoo zegt dat overheidsbedrijven 'spotgoedkoop' worden geprivatiseerd, daarmee nog meer economische macht gevend aan de blanke minderheid in Zuid-Afrika.

De COSATU-leider is dan ook geschrokken van de reactie van president Bush na het bezoek van De Klerk aan de Verenigde Staten deze week. Naidoo, stellig: 'Bush heeft gesuggereerd dat de hervormingen in Zuid-Afrika al onomkeerbaar zijn en dat daarom overwogen zou kunnen worden de huidige sancties op te heffen. Maar vergeten wordt dat het hervormingsproces in mijn land pas onomkeerbaar is als apartheid volledig is afgeschaft en er een democratisch tot stand gekomen grondwet is die gelijke rechten geeft aan iedere inwoner van Zuid-Afrika. Zolang dat niet is geregeld, moeten alle sancties, inclusief de economische, tegen Zuid-Afrika gehandhaafd blijven.'

Naidoo verwerpt ook de voorstellen van Shell om sancties geleidelijk op te heffen. Hij is bang dat, als eenmaal met het geleidelijk opheffen van sancties wordt begonnen, straks alle sancties zijn opgeheven zonder dat apartheid volledig is afgeschaft.

Dat de sancties de economie van Zuid-Afrika zwaar belasten de rente bedraagt ongeveer 20 procent, de inflatie 13, de werkloosheid bijna 35 procent, terwijl de economische groei zich tussen de nul en 0,5 procent beweegt , deert Naidoo niet. 'Zolang er nog apartheid is, is dat van ondergeschikt belang. De economie van Zuid-Afrika kan pas weer gezond worden gemaakt als de democratisch gekozen partijen en de vakbonden volledige en gelijke zeggenschap hebben in de wijze waarop dat moet gebeuren. Nu wordt de economie van Zuid-Afrika beheerst door een conglomeraat van zeven bedrijven die er belang bij hebben dat de zwarte bevolking arm en onderdrukt blijft.'

Naidoo vraagt zich af hoe sprake kan zijn van een gezonde economie met behoorlijke sociale voorzieningen als zeven miljoen mensen in sloppenwijken wonen, vijftig procent van de bevolking analfabeet is en er vier miljoen werklozen zijn op een beroepsbevolking van twaalf miljoen mensen. 'Dat wordt niet alleen veroorzaakt door de sancties. Het is voornamelijk een gevolg van de economische macht die het bedrijfsleven in Zuid-Afrika heeft'.

De COSATU-leider erkent dat nationalisatie van bedrijven noodzakelijk is om een maatschappij te scheppen met behoorlijke sociale voorzieningen, maar het is geen conditio sine qua non.

Naidoo zal blijven strijden voor een rechtvaardige maatschappij: 'Ik ben dan misschien geen dokter geworden, maar in wezen doe ik nu precies hetzelfde als een dokter: ik probeer nu de maatschappij beter te maken'. Jay Naidoo (Foto NRC Handelsblad/Chris de Jongh)

    • Aai Schaberg