Hollands dagboek

Erik van Zuylen (47) is cineast. De afgelopen week stond voor hem in het teken van de Nederlandse Filmdagen, omdat hij een Nederlandse filmer is en omdat zijn nieuwe film Alissa in Concert er in premiere ging. Hij heeft een geliefde (34), een zoon Matijs (18) en een dochter Laura (2 1/2).

Vrijdag 21 september Ik sta met mijn dochter onder de douche. Ze zet haar voetjes steeds parallel tegen de mijne aan, als ik draai, draait ze mee. Het is onze ochtenddans. Zij praat aan een stuk door, ik hoor alleen het kletterende water.

Vannacht droomde ik van een enorme hal, waar een beeldententoonstelling wordt gehouden. Ik vloog de ruimte binnen, liggend op een klapwiekende cello en probeerde tussen al die beelden een plaatsje te vinden om te landen.

Zondag is de eerste vertoning van mijn film Alissa in Concert. Het gaat over een celliste, gespeeld door Frances-Marie Uitti, die haar geliefde kwijt is en al het mogelijke doet om hem terug te vinden. De Filmdagen zijn bedoeld om kennis te nemen van produkties van collega's, maar wie, zoals ik, zelf een belangrijke premiere heeft, is alleen daarmee bezig.

In mijn longen zit nog de rook van gisteravond, de opening van de Filmdagen. De film Kracht van Frouke Fokkema sprak me wel aan. Theu Boermans speelt de hoofdrol, ik feliciteerde hem. ' De Anna 2 he?' zei hij. ' Ja, ' zei ik, ' maar met je longen is het toch weer goed gekomen.' In mijn film De Anna uit 1983 speelt Theu een aan stoflongen lijdende, werkloze mijnwerker die op zijn omgeving een vernietigende uitwerking heeft. Ten slotte zien we hem een boerderij binnengaan, op zoek naar werk. In Kracht speelt Theu een boer die precies zo'n boerderij als in De Anna bewoont.

We brengen Laura naar de creche.

Afgelopen woensdag is daar een deurwaarder vanwege de belastingen langs geweest om beslag te leggen op de inboedel, op de stoeltjes, de bedjes, de poppen, de beesten, de blokken, het fornuis, de houten glijbaan. De kinderen hebben er geen idee van dat ze nu op rijkseigendom ravotten.

We rijden naar Utrecht.

In een klein zaaltje zie ik samen met drie anderen een documentaire over onze vorige koningin Juliana, gemaakt door de zoon van de huidige president Mitterrand. Onze geschiedenis, gezien door vreemde ogen, ik vind dat heel boeiend. Het vanzelfsprekende wordt ineens geheimzinnig en exotisch.

In Blokpost/De laatste trein en De Anna heb ik geprobeerd op die manier tegen onze eigen geschiedenis aan te kijken.

's Middags keuren we de creche waar Laura vanaf 1 oktober terecht kan. We hebben er alle vertrouwen in. Er is een bibliotheek in de buurt en een kinderboerderij.

Ik bel het Productiefonds, vandaag is vergaderd over een nieuw project: Euclid's Ass, gebaseerd op Stefan Themerson's roman The Mystery of the Sardine. Ik krijg van de secretaresse te horen dat de subsidie om een scenario te schijven is toegewezen. Het bestuur ' wil mij nog een kans geven'. Het klinkt wat zuinig, maar het deert me niet, de feeststemming slaat toe. De kachel kan weer branden. Laura's peettante is over uit Moskou. Ze heeft een potje kaviaar meegebracht en ze laat foto's zien van een bezoek aan de Kaukasus. Een Toscaans landschap met dorpen van uitsluitend torens.

Zaterdag 22 september

Ik tref Jan bij zijn dochter Tanja, die Laura en mij van de week heeft geknipt. Hij gaat een kachel plaatsen, die beter in ons interieur past. Een paar weken geleden hebben we een bronzen beeldje gekocht van de Braziliaanse beeldhouwster Gloria Pecego. Het stelt een vrouw voor in de vorm van een cello. Het is zwart met op de plaats van het gezicht een glimmend vlak, waarin de wereld wordt gespiegeld. Dat vlakje moet een keer per maand met Brasso worden gepoetst. Het beeldje is zo adembenemend mooi, dat we al twee oude stoelen hebben opgeruimd en ook onze barokke gashaard moet eruit. Ik heb Gloria via haar galerie een uitnodiging gestuurd voor de premiere. Als er iemand is, die de fascinatie begrijpt die tot Alissa in Concert heeft geleid, dan is zij het wel, denk ik. We sjouwen de kachel de trap op. Ik leg Jan uit wat er tijdens de Filmdagen speelt, het gaat niet alleen om de eerste publieke vertoning van je film, maar ook om je kansen op het winnen van een 'gouden' kalf. En dat is ook eigenlijk wat er niet deugt, omdat het leidt tot een bookmakers-stemming. Nog voor er is gesproken over de kwaliteit van een film wordt hij ingedeeld bij de kanshebbers of de niet-kanshebbers. In die sfeer heeft Huib Stam van de Volkskrant mijn film al afgedaan als 'moeilijkdoenerij'.

We laten Laura achter bij haar oma.

Omdat ik vanavond niet de premiere van Luba van Alejandro Agresti bij kan wonen, ga ik naar de persvertoning. Alejandro heeft voor Alissa in Concert het (zwart-wit) camerawerk gedaan en mij herhaaldelijk verzekerd dat sommige shots in mijn film de mooiste zijn die hij ooit in zijn leven heeft gemaakt. Het verhaal van Luba speelt zich af in de oorlog in Rotterdam. Ook hier waardeer ik de exotische kijk op onze geschiedenis. Agresti ziet Rotterdam als een soort Casablanca, een transitohaven voor ideologieen en illusies.

Michael Matthews, die in Alissa in Concert de verdwenen geliefde speelt, heeft in Luba de rol van een Amerikaanse geheim agent. Michael kan niet bij zijn twee premieres zijn, hij ligt in het ziekenhuis. Hij heeft een kamer voor zich alleen, maar nu is het er vol mensen, bezoekers die hij bij binnenkomst op de foto zet. Hij ziet er veel beter uit dan ik me had voorgesteld, hij vertelt over zijn medepatienten. Een man die steeds een been breekt om dicht bij zijn vrouw te kunnen zijn, die permanent in dit ziekenhuis moet blijven. Is dat de ware liefde?

In de kantine van het Haarlemse ziekenhuis slaan we het diner in voor vanavond, elk een saucijzebroodje (warm), een banaan (kamertemperatuur) en een ijsje (koud). We eten onderweg en zijn net op tijd in de Stopera voor de voorstelling van het Nederlands Danstheater. Ik bewonder de mise en scene van Kylian's balletten. De beweging in groepen die abstract is, maar toch allerlei emoties oproept. Zo'n greep zou ik moeten hebben op de bewegingen van mijn figuranten! Kylian ontleent veel aan handelingen uit het dagelijks leven, maar in Sarabande gebruikt hij bewegingen die we kennen uit Kung Fu-films.

Zondag 23 september

Ik sta met mijn geliefde onder de douche.

Vannacht heb ik gedroomd van een creche, waar de kinderen rondliepen in elfenpakjes met kleine bewegende elfjes in hun haar. Een poes draagt een olifantenpakje met daarover heen een blauw harnasje, waarop weer een poes is geschilderd.

In de keuken staat een vuile afwas van eergisteren.

Ik lees in NRC-Handelsblad dat Hans Beerekamp Alissa in Concert rekent tot de hoogtepunten van de Nederlandse Filmdagen, maar getipt voor een gouden kalf word ik niet.

We halen Laura op bij haar oma en gaan met haar naar het zwembad. De herrie is alleen uit te houden door geheel en schaamteloos in je eigen kind op te gaan. Maar dat kost dan ook geen enkele moeite.

We rijden naar Utrecht. De Russische regisseur Aleksei German houdt de Cinema Militans lezing. Hij staat aan het hoofd van een nieuwe studio in Leningrad en deze lezing zal zijn credo bevatten. Film is al vele duizenden jaren oud, het is de oudste kunst, want het is de kunst van de droom. Ook zijn hond droomt. German draagt een blazer, hij tilt nu en dan zijn bril op om het publiek strijdlustig aan te kijken. Na een uur is zijn tolk uitgeput en de keten van ideeen, invallen, citaten komt in brokstukken tot ons.

We rijden naar huis. Ik moet me gaan voorbereiden op mijn premiere. Laura is met haar oma en haar neefje naar het bos en ze is ruim een uur te laat thuis. We zijn ongerust en razend. We vertrekken op tijd, maar in een rommelige sfeer. Bij het Citytheater begroet ik Denis Wigman en Kees Kasander, mijn producenten.

Dan moet ik naar de projectiecabine voor de laatste aanwijzingen aan de operateur. De film moet gedraaid worden met een snelheid van 25 beelden per seconde. Het blijkt niet mogelijk. De projector draait alleen maar 24 beelden per seconde, elk shot van 25 seconden staat een seconde te lang.

Tijdens de projectie blijf ik in de zaal, ik zit naast Hans Veerman die nu naar zichzelf kijkt als druivenkoopman en huisbaas van de verdwenen geliefde. Hij heeft de meest komische rol en gelukkig wordt er ook gelachen. Ik zou willen opgaan in het publiek om te voelen hoe het reageert, maar ik kan me niet concentreren.

Na afloop word ik in de watten gelegd, ik krijg kadootjes, een boek, een fles wijn, gelukwensen. Gloria Pecego is gekomen, ze wil me graag haar andere beelden laten zien. Janny Langbroek, die films aankoopt voor de VPRO, vindt het een intrigerende film. Steven de Winter legt uit dat je ook zou kunnen denken dat de celliste dood is en dat de geliefde aan haar terugdenkt. Dat kan, maar eigenlijk zijn ze geen van beiden dood. Alleen is het verlangen van Alissa veel groter, absoluter. Een acteur van het RO-theater, die ook de theaterversie heeft gezien, vond die voorstelling minder somber.

Waarom? Misschien omdat je de personen die in de film dood of verdwenen zijn in levende lijve op het toneel ziet staan. ' Het zou nog wat kunnen worden tussen die twee.' Hoop. Ik zal het bovenaan mijn volgende scenario schrijven. Ik herinner me ineens wat iemand zei naar aanleiding van De Anna: je laat de mensen geen gaatje.

We rijden terug naar Amsterdam, openen de pot kaviaar van Laura's peettante en een fles wijn. Het zit erop!

Maandag 24 september

Ik douche alleen. Ik heb pijn in mijn hoofd, zeg ik tegen Laura. ' Ik ga jou helpen.' Ze slaat haar armpjes om mij heen. In Utrecht is er een dag georganiseerd, die gaat over de verkoop van films aan het buitenland. Een aantal van de deelnemers ken ik al jaren. Sommigen hebben met meer of minder succes met mijn films gehandeld. Ze vragen of ik al weer een nieuwe film heb. Ja, die was gisteren te zien. O, ja?

We nemen plaats in de Statenzaal van de provincie Utrecht en ik koester me enkele uren in discussies over de markt en de produkten. Dan neem ik afscheid, ik moet schoenen gaan kopen met mijn dochter.

Dinsdag 25 september

's Middags ga ik naar mijn producent, Denis Wigman, en teken een contract voor het schrijven van het scenario van onze volgende film: Euclid's Ass.

Woensdag 26 september

Ik ben in de zaal, waar de kalveren aan mijn collega's worden uitgereikt. Een orkest speelt muziek uit Nederlandse films. Ik ben er niet bij met mijn hoofd, ik denk aan volgende week, dan komt Alissa in Concert uit in de bioscopen. Hoe zal het gaan? Erik van Zuylen