Amerikaanse vocale muziek gebruikt taal als bron vaninspiratie

Het gebruik van de stem in de muziek van deze eeuw is zo veelzijdig geworden dat De IJsbreker vier projecten van elk zo'n vier dagen nodig heeft om de belangrijkste richtingen in het componeren aan te geven. Nadat bij het eerste stemproject vorig jaar april de Weense School en experimentele vocale technieken aan bod kwamen, was deze week Stravinski en de Amerikaanse vocale muziek geprogrammeerd. De Amerikaanse muziek stond echter zo centraal dat Stravinski in de kantlijn terechtkwam. Niet geheel ten onrechte, want men kan onmogelijk beweren dat al die verschillende composities die in De IJsbreker werden uitgevoerd, tot Stravinski te herleiden zijn.

Bij het openingsconcert van de Amerikaanse tenor Paul Sperry deden de jazzy getinte liederen van John Musto nog het meeste aan Randy Newman denken. In Christopher Bergs Steps leek men de woordenstroom van Woody Allen te horen als een ode aan New York.

Een scheiding tussen lichte en klassieke muziek was nauwelijks te trekken, evenmin als tussen muziek en theater. Isabelle Ganz wist bijvoorbeeld met haar talent voor theater veel van haar vocale beperkingen te vergoeden. Als geflipte yuppie in de act van Lydia Ayers had zij het publiek geheel in haar greep. Zowel Ganz als Sperry wisten in de Amerikaanse liedkunst vooral door hun intense tekstinterpretatie te overtuigen. Voor Sperry is de verbondenheid met zijn moedertaal zelfs de reden geweest om zich uitsluitend voor Engelstalige vocale muziek in te zetten.

De subtiliteit waarmee Sperry zich uitdrukt, maakt duidelijk dat een levenslange ervaring met de eigen taal een onvervangbaar expressiemiddel oplevert. Zonder deze extra bagage kan een zanger met de betrekkelijk onbekende liederen van Richard Hundley, Richard Wilson en Robert Bearer ook nauwelijks overtuigen. 'Want, ' stelt Sperry vast, 'al voor je een noot gezongen hebt, weet het publiek al dat je programma tweederangs is. Eerste rang is Schubert, Schumann en Wolf.'

Gelukkig gelden deze bevroren normen niet in De IJsbreker. Er waren hoogtepunten, zoals Frederic Rzewski's muzikaal vormgegeven nachtmerrie Mary's Dream, indrukwekkend vertolkt door pianist Paul Prenen, celliste Marjolein Meyer, slagwerker Paul Koek en Harry Sparnaay op basklarinet. Zelfs de zware ademhaling van de 'slapende' zangeres Ganz bleek een integer muzikaal middel. Pure kitsch was daarentegen de dolgedraaide multi-mediashow van Eric en Mary Ross: een dieptepunt. Grote indruk maakte de sopraan Marjanne Kweksilber, pianist Stanley Hoogland en altist Oscar Hoogland met de premiere van Ron Fords bezwerende compositie Westron Wind.

Als er al een lijn liep door het hybride gebeuren tijdens dit Stemproject, dan was het wel de taal die ofwel opgeladen werd met muzikale betekenis, of juist van elke betekenis werd ontdaan in een minimal music van klinkers en medeklinkers bij Amirkhanians Text Sound Poetry. Hoe dan ook, de Amerikanen putten plezier en inspiratie uit hun taal.

    • M 29
    • Vocale Amerikaanse Muziek. Concerten